statystyki

Czym powinna być klauzula sumienia oraz czy prawnicy jej potrzebują?

autor: dr Paweł Skuczyński18.07.2014, 14:11; Aktualizacja: 18.07.2014, 14:56
lekarz, szpital, służba zdrowia

lekarz, szpital, służba zdrowiaźródło: ShutterStock

Dyskusja dotycząca stosowania klauzuli sumienia przez lekarzy w przypadku zabiegów przerywania ciąży w ostatnich tygodniach niewątpliwie rozpędza się. Choć rozpoczął ją jeden kontrowersyjny przypadek, to objęła już ona swoim zakresem nie tylko kwestię, czy klauzula sumienia w ogóle powinna obowiązywać i jak ją rozumieć, ale także, czy nie powinno się jej wprowadzić w odniesieniu do innych profesji, w tym zawodów prawniczych - pisze dr Paweł Skuczyński.

Starając się odpowiedzieć na te pytania nie będę jednak próbował ocenić zachowania lekarza w konkretnym przypadku budzącym tak wiele kontrowersji. Wykracza to poza moje kompetencje, a ponadto wydaje się, że powinno być ono raczej przedmiotem zainteresowania odpowiednich organów, które wyjaśnią, czy doszło do naruszenia prawa lub etyki lekarskiej.

Nie chcę też podejmować dyskusji, czy neutralność światopoglądowa państwa oznacza jego świeckość, czy tylko bezstronność jego organów oraz czy Konstytucja RP przesiąknięta jest wartościami chrześcijańskimi. Nie uważam jednak, że są to zagadnienia mało istotne. Sądzę tylko, że z punktu widzenia klauzuli sumienia powinny być one drugorzędne, jeśli nie zgoła irrelewantne. Jeśli bowiem skorzystanie z niej, nawet w sposób budzący wątpliwości, uruchamia tego typu dyskusję, to oznacza to, że nie spełnia ona postawionych przed nią celów.

Aby stała się rozwiązaniem funkcjonalnym należy w mojej ocenie spojrzeć na nią nieco inaczej niż zazwyczaj się to dziś robi. Innymi słowy wymaga ona reinterpretacji, w szczególności w zakresie jej relacji do konstytucyjnej wolności sumienia z jednej i wartości danego zawodu z drugiej strony. Przynajmniej jeśli ma umożliwiać ona ochronę pacjentów czy klientów w sytuacjach konfliktów sumienia, a nie przekształcać je w konflikty społeczne.

Czym klauzula sumienia nie powinna być

W mojej ocenie klauzula sumienia nie powinna być traktowana po prostu jako ustępstwo państwa świeckiego na rzecz religii. Nie jest zatem ona jakąś szczególną zdobyczą zwolenników szerszej obecności religii w życiu publicznym i zawodowym. Nie ustanawia ona bowiem wyjątku od reguł prawnych, wyłączając pewne przypadki z zakresu ich zastosowania motywując to sprzecznością z określoną etyką teologiczną.

Klauzula sumienia nie powinna być rozumiana także jako klauzula generalna, która pozwalałaby łagodzić formalizm prawa. Nie jest bowiem upoważnieniem do odstąpienia od niektórych reguł prawnych, w szczególności obowiązków zawodowych danej grupy, jeśli ich zastosowanie byłoby sprzeczne z regułami pozaprawnymi, do których przepisy odsyłają. Nie jest więc, posługując się starym określeniem, typową korekturą prawa, którą da się zastosować ze względu na pewne cechy danego przypadku, w szczególności konsekwencje, które powstałby, gdyby ściśle trzymać się reguł prawnych.

Błędem jest również porównywanie klauzuli sumienia do obywatelskiego nieposłuszeństwa. Według tego poglądu miałaby ona być swego rodzaju instytucjonalizacją sprzeciwu wobec prawa niesprawiedliwego i odmowy jego zastosowania. Powstaje pytanie, dlaczego jedynie niektóre zawody mogłyby z jej dobrodziejstwa korzystać. Jeśli natomiast rozszerzyć zakres jej stosowania na wszelkie podmioty oznaczałoby to generalne upoważnienie do niestosowania prawa ze względów sumienia. Można domniemywać, że istnienie porządku społecznego opartego na prawie stanęłoby wówczas pod znakiem zapytania, ponieważ każdy kierowałby się raczej swoim sumieniem niż regułami. Innymi słowy odwiecznego sporu o posłuszeństwo prawu, które oceniane jest jako niesprawiedliwe nie da się w tak prosty sposób rozwiązać.


Pozostało 77% tekstu

Prenumerata wydania cyfrowego

Dziennika Gazety Prawnej
7,90 zł
cena za dwa dostępy
na pierwszy miesiąc,
kolejny miesiąc tylko 79 zł
Oferta autoodnawialna
KUPUJĘ
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy INFOR Biznes. Kup licencję

Polecane

Reklama

Twój komentarz

Zanim dodasz komentarz - zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.

Widzisz naruszenie regulaminu? Zgłoś je!

Galerie

Polecane