Nowa mapa sądów znów oznacza chaos

1 stycznia 2015 r. na mapę sądownictwa wróci 41 sądów rejonowych zniesionych na skutek reformy Gowina. Minister sprawiedliwości będzie więc musiał wydać w stosunku do sędziów, którzy obecnie orzekają w wydziałach zamiejscowych, decyzje o przeniesieniu ich do nowoutworzonych jednostek. Problem w tym, że większość z nich nigdy de facto nie stała się sędziami sądów przejmujących. Złożyli bowiem do Sądu Najwyższego odwołania od decyzji z 2012 r. o swoim przeniesieniu. Co to oznacza?

– – wyjaśnia Paweł Pośpiech, sędzia SR w Środzie Śląskiej.

Eksperci przyznają – to sytuacja kuriozalna.

– – komentuje Maciej Strączyński, prezes Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia”.

– – potwierdza prezes Strączyński.

Pytanie nie tylko prawne

Sprawy sędziów przeniesionych reformą Gowina leżą w SN już prawie dwa lata. A to dlatego, że w jednej z nich skład orzekający postanowił zapytać Trybunał Konstytucyjny, czy zgodne z ustawą zasadniczą są przepisy prawa o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. 2013 r. poz. 427 – dalej u.s.p.), które pozwalają ministrowi przenieść sędziego bez jego zgody, jeżeli jego dotychczasowe stanowisko zostało zniesione na skutek m.in. zmiany organizacji sądownictwa lub zniesienia sądu (art. 75 par. 3 w związku z art. 75 par. 2 pkt 1). A właśnie korzystając z tych przepisów resort przenosił sędziów w grudniu 2012 r. Teraz ich odwołania czekają, aż wypowie się TK.

W pytaniu prawnym SN stawia m.in. tezę, że konstytucja nie przyzwala na przeniesienie sędziego wbrew jego woli, na podstawie samodzielnej decyzji organu władzy wykonawczej, jakim jest minister sprawiedliwości. Pytanie trafiło do TK w maju zeszłego roku i do dziś nie został w tej sprawie wyznaczony termin rozprawy. Można więc przypuszczać, że do stycznia 2015 r., kiedy to MS będzie powtórnie przenosić sędziów, TK nie rozstrzygnie o zakwestionowanych przez SN przepisach u.s.p.

– – dowodzi sędzia Pośpiech.

Decyzja o przeniesieniu sędziego bez jego zgody staje się bowiem skuteczna z chwilą doręczenia jej sędziemu. Tak uznał SN w uchwale z 17 lipca 2013r., sygn. akt III CZP 46/13. Ale sędzia może się od niej odwołać, więc nie jest ona prawomocna.

– – podnosi sędzia Pośpiech.

Jego zdaniem prowadzi to do konkluzji, że sędziego można przenosić w sposób niemalże dowolny, niczym zawodowego żołnierza i nie może się takim decyzjom skutecznie sprzeciwić.

– – uważa Paweł Pośpiech.

Brak odpowiedzi

Co gorsza, nawet gdyby TK uznał, że przepisy pozwalające przenosić sędziego bez jego zgody nie naruszają ustawy zasadniczej, to de facto niczego nie rozwiąże.

– – twierdzi Maciej Strączyński.

Odwołania bowiem – w jego ocenie – nie były bezpodstawne. Sędziowie przekonywali w nich, że nie zostały uzasadnione i że minister, przed ich wydaniem, nie zapytał ich, gdzie chcą po zniesieniu ich sądów orzekać. A do tego zobowiązywało go u.s.p.

– – przypomina sędzia Pośpiech.

A, jak zauważa prezes Strączyński, jeżeli SN uzna, że przeniesienie nie powinno mieć miejsca, to może wrócić kwestia przeniesienia niektórych z nich w stan spoczynku.

Co więc powinien w takiej sytuacji zrobić minister sprawiedliwości, aby nie dopuścić do takiego chaosu, z jakim mieliśmy do czynienia podczas reformy Gowina? Wówczas część sędziów, uważając, iż została przeniesiona wadliwie, odmówiła orzekania.

– – twierdzi Strączyński.

Problem jednak w tym, że nikt nie wie, czy takie działania byłyby zgodne z prawem.

– – zauważa sędzia Strączyński.

Sytuacja mogłaby się rozwiązać, gdyby sędziowie sami wycofali swoje odwołania. To jednak mało prawdopodobne.

– – tłumaczy Paweł Pośpiech.

Ustawowy obowiązek

Dylematów nie ma za to Ministerstwo Sprawiedliwości.

– – uspokaja Wojciech Hajduk, wiceminister sprawiedliwości.

I właśnie to – nie oglądając się na grudniowe decyzje – zamierza zrobić resort po 1 stycznia 2015 r.

– – kwituje wiceminister Hajduk.

Prezydencka ustawa (Dz.U. z 2014 r. poz. 481), o której wspomina wiceminister, w art. 4 rzeczywiście stanowi, że „Minister Sprawiedliwości, dokonując po raz pierwszy po wejściu w życie ustawy zmian w organizacji sądownictwa (...), może przenieść w drodze decyzji sędziego wydziału zamiejscowego sądu rejonowego, który w wyniku zmian wprowadzonych niniejszą ustawą zostanie zniesiony, do sądu tworzonego w wyniku dostosowania struktury sądów do kryteriów wprowadzonych niniejszą ustawą, bez jego zgody”.

Jak jednak zauważa Paweł Pośpiech, przepis ten posługuje się tą samą instytucją, którą w pytaniu prawnym do TK zakwestionował SN.

– – podnosi sędzia.

Etap legislacyjny

Projekt rozporządzenia w konsultacjach