O związku komunalnym miast decyduje wpis

Do wypełniania tych zadań jednostki samorządu zobowiązane są na mocy ustawy bądź też na podstawie zawartych porozumień. Tworzenie związków pomaga zwiększyć efektywność działań, które – w razie gdyby podejmowane były przez samodzielnie działające gminy czy powiaty – realizowane byłyby w wolniejszym tempie lub z mniejszą skutecznością. Samo podjęcie uchwał przez rady zainteresowanych gmin nie kreuje jeszcze nowego związku komunalnego. Dla jego zaistnienia konieczny jest wpis w rejestrze prowadzonym przez ministra spraw wewnętrznych i administracji. Dopiero z chwilą wpisu związek nabywa osobowość prawną i może rozpocząć realizację wyznaczonych zadań. Aby utworzyć związek, konieczne jest przyjęcie statutu przez wszystkie rady gmin, które mają wziąć udział w tej formie współpracy. Uchwały te muszą zostać podjęte bezwzględną większością głosów w każdej z rad, co już może stanowić pewien problem w procesie tworzenia związku.

Związek działa poprzez swoje organy. Organem stanowiącym i kontrolnym związku jest jego zgromadzenie składające się z wójtów poszczególnych gmin – w razie związków gminnych, lub też dwóch przedstawicieli powiatów uczestniczących w związku. Wyjątkowo na wniosek wójta rada gminy może wyrazić zgodę, by gmina w zgromadzeniu związku reprezentowana była przez zastępcę wójta lub radnego. Ustawy samorządowe stawiają surowe wymogi, jeżeli chodzi o podejmowanie uchwał przez zgromadzenie związku. Do podjęcia uchwały potrzeba bowiem bezwzględnej większości statutowej liczby członków zgromadzenia – tak w przypadku związków gminnych, jak i powiatowych. Od uchwały podjętej przez zgromadzenie jego członek może wnieść sprzeciw, wstrzymując tym samym wykonanie uchwały. Funkcje wykonawcze pełni natomiast zarząd związku, powoływany i odwoływany przez zgromadzenie spośród jego członków.