Ministerstwo Sprawiedliwości tłumaczy jednak, że kryterium dochodowe nie jest jedynym warunkiem objęcia pomocą prawną. Po pierwsze projekt przewiduje możliwość przyznania pomocy prawnika np. w sytuacji klęsk żywiołowych czy zdarzeń losowych. Po drugie zgodnie z ustawą o pomocy społecznej udziela się jej także w przypadku np. niepełnoprawności, przemocy w rodzinie czy alkoholizmu.

– Mimo wszystko są to albo sytuacje ekstremalne, albo zdarzające się relatywnie rzadko. Tymczasem z naszego doświadczenia wynika, że osoby zwracające się po takie wsparcie w zdecydowanej większości nie spełniają warunków do otrzymania świadczeń z pomocy społecznej – mówi Michał Szwast, prawnik HFPC. – Są to zwykle osoby, których dochód przewyższa progi otrzymania świadczeń opieki społecznej, a jednocześnie jest na tyle niski, że nie pozwala na zaangażowanie profesjonalnego prawnika. Takie osoby projekt wyklucza. Obejmuje natomiast stosunkowo mało liczną grupę osób żyjącą w skrajnym ubóstwie, które i tak na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej mogą korzystać z poradnictwa prawnego.

Fundacja zestawia rządowe propozycje z rozwiązaniami przyjętymi w niemieckiej ustawie o pomocy prawnej (Beratungshilfegesetz). U naszych zachodnich sąsiadów pomoc prawna przyznawana jest osobom, których warunki ekonomiczne lub osobiste nie pozwalają na poniesienie kosztów porady i która nie ma możliwości uzyskania jej w inny sposób.

HFPC krytykuje też przyjęty w projekcie katalog form udzielanego wsparcia. Zdaniem ekspertów nie powinno się wykluczać możliwości pomocy w sporządzaniu prostych pism procesowych w zakresie postępowań przygotowawczych, sądowych i sądowoadministracyjnych. Doświadczenia fundacji wskazują, że stanowią one często główny przedmiot zainteresowania osób poszukujących nieodpłatnej pomocy prawnej. W przesłanej do resortu opinii HFPC ma też zastrzeżenia do wyłączenia z darmowego poradnictwa spraw dotyczących prawa podatkowego. MS tłumaczy to istnieniem Krajowej Informacji Podatkowej. Zdaniem fundacji KIP spełnia jednak raczej funkcję jedynie informacji prawnej, a z uwagi na to, że sprawy podatkowe są często bardzo trudne i zawiłe, to efektywniejszą formą byłaby możliwość udzielania bezpośredniego poradnictwa także w tym zakresie.

Etap legislacyjny

Projekt w konsultacjach