Czy nagrywanie rozpraw wyjdzie sądom na dobre?

Rozbieżności pomiędzy argumentami przywołanymi w ustnych motywach orzeczeń i użytymi w pisemnym uzasadnieniu to od zawsze pole konfrontacji pomiędzy sędziami a stronami. Zgodnie z art. 326 par. 3 kodeksu postępowania cywilnego po ogłoszeniu wyroku sędzia podaje ustnie zasadnicze powody rozstrzygnięcia. Za art. 328 par. 2 k.p.c. pisemne uzasadnienie orzeczenia powinno natomiast obejmować wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, czyli ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów. Pisemne uzasadnienie musi być zatem wyczerpujące i przez to szersze niż ustne motywy, które mają jedynie akcentować przesłanki zasadnicze. Oba uzasadnienia muszą się więc różnić, ale nie powinny się różnić całkowicie – taką granicę wytyczył Sąd Najwyższy w wyroku z 17 kwietnia 2009 r. (I UK 333/2008).

Po co dwa razy uzasadniać

To oczywiste, że całkowita rozbieżność byłaby nie do przyjęcia. Ale jak bardzo motywy i uzasadnienie mogą się różnić, jeżeli nie będą się różniły całkowicie, tylko w części? Po odczytaniu sentencji wyroku sąd związany jest wydanym wyrokiem od chwili jego ogłoszenia (art. 332 par. 1 k.p.c.), a nie poglądem wyrażonym w ustnych powodach rozstrzygnięcia. Czyżby więc sąd mógł pisać następnie, co chce, byle nie różnić się całkowicie od ustnych motywów? Uzasadnianie orzeczeń ma pełnić dwie funkcje: umożliwić kontrolę instancyjną orzeczenia poprzez analizę rozumowania, które doprowadziło do wydania wyroku, i wyjaśnić, co sąd zadecydował i dlaczego. Uwagę na ten drugi aspekt zwracała prof. Ewa Łętowska m.in. w tekście „Pozaprocesowe znaczenie uzasadnienia sądowego” publikowanym w „Państwie i Prawie” z maja 1997 r., konkludując, że dzięki ustnym motywom strona powinna dowiedzieć się, dlaczego wydany wyrok jest sprawiedliwy, natomiast dzięki pisemnemu uzasadnieniu sąd odwoławczy ma się zorientować, czy sprawiedliwy wyrok odpowiada prawu. Dwie funkcje, dwa rodzaje uzasadnień.