Zamawiający może zdecydować się na rozliczenie ryczałtowe (cena wykonania zamówienia ustalona z góry) bądź rozliczenie kosztorysowe, w którym ostateczną wartość realizacji zamówienia ustala się w trakcie prowadzonych robót budowlanych na podstawie sporządzanych obmiarów. W praktyce prowadzenia procesu inwestycyjnego każda z form ma zarówno zwolenników jak i osoby sceptyczne do danej formy rozliczania.

Oto wybrane tezy z wyroków Sądu Najwyższego oraz Krajowej Izby Odwoławczej w zakresie kazusów dotyczących zasad rozliczenia kosztów realizacji robót budowlanych.

1. Ryczałt powodem powstania rażącej straty wykonawcy

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 września 1998 r., sygn. akt III CKN 621/97

Według zasady wyrażonej w art. 632 § 1 k.c., wykonawca nie może żądać podwyższenia wynagrodzenia ryczałtowego, chociażby w czasie zawarcia umowy nie można było przewidzieć rozmiaru lub kosztów prac. Z kolei art. 632 § 2 k.c. dopuszcza możliwość podwyższenia wynagrodzenia przez sąd w razie zmiany stosunków nie dającej się przewidzieć, ale tylko wtedy, gdy wykonanie dzieła groziłoby przyjmującemu zamówienie rażącą stratą. Przepis ten chroni wykonawcę przed poniesieniem straty, o ile jest rażąca, nie chroni natomiast przed utratą dochodu. Ogólna kondycja finansowa wykonawcy nie ma tu znaczenia, może być natomiast uwzględniona rażąca szkoda pozostająca w bezpośrednim związku przyczynowym z podjęciem się wykonania dzieła.

Nie można też utraty dochodu, szczególnie niewielkiego w relacji do całego wynagrodzenia, utożsamiać z „rażącą stratą” w rozumieniu art. 632 § 2 k.c.

2. Wynagrodzenie ryczałtowo-kosztorysowe

Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 29 października 2009 r., sygn. akt KIO/UZP 1332/09

Bezspornym jest, iż Zamawiający określił wynagrodzenie wykonawcy w postaci wynagrodzenia ryczałtowego co oznacza, iż wykonawca zamówienia nie może żądać podwyższenia wynagrodzenia, chociażby w czasie trwania umowy nie można było przewidzieć rozmiaru lub kosztów prac, a ryzyko straty ponosi przyjmujący zamówienie. Jednocześnie należy stwierdzić, iż Zamawiający nie może nigdy żądać obniżenia umówionego ryczałtu.

3. Istota ceny ryczałtowej

Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 31 marca 2010 r., sygn. akt KIO/UZP 397/10

Istotą ceny ryczałtowej jest ustalenie jej z góry, bez przeprowadzenia szczegółowej analizy kosztów przedmiotu zamówienia, przy czym charakter okoliczności, z uwagi na które nie przewidziano rozmiaru lub kosztów prac, nie ma większego znaczenia.

Należy zauważyć, że w warunkach ceny ryczałtowej ryzyko uwzględnienia wszystkich prac wymaganych dla realizacji całości przedmiotu zamówienia, zgodnie z opisem tego przedmiotu dokonanym przez zamawiającego, w formie dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót oraz przedmiarów, spoczywa na wykonawcy. Biorąc pod uwagę powyższe, zamawiający nie ma obowiązku żądania złożenia w ofercie kosztorysów ofertowych. Dokumentacja projektowa, w tym przedmiary załączone do specyfikacji mają obrazować wykonawcy rozmiar, charakter i zakres robót, który podlega weryfikacji, ocenie i wycenie przez wykonawcę w ramach oferowanej, niezmiennej

w toku realizacji, ceny ryczałtowej za wykonanie przedmiotu zamówienia.