Według art. 117 kodeksu postępowania cywilnego, do ustanowienia przez sąd adwokata lub radcy prawnego z urzędu dla uczestniczącego w procesie pracownika konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Obydwie podlegają ocenie sądu. Pierwszą z nich jest wcześniejsze zwolnienie od kosztów sądowych. Została ona jednak uznana za niezgodną z konstytucją na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 16 czerwca 2008 r. (P 37/07, Dz.U. z 2008 r. nr 110, poz. 706). Nie oznacza to jednak, iż sąd ustanowi adwokata lub radcę prawnego dla pracodawcy, który jest w stanie ponieść koszt wynagrodzenia pełnomocnika.

Złożenie oświadczenia

Obecnie trwają prace legislacyjne nad wprowadzeniem dla osób żądających przyznania pełnomocnika z urzędu, ale niezwolnionych od kosztów sądowych przez sąd, identycznego obowiązku, jaki mają osoby zwolnione od kosztów sądowych z mocy ustawy, czyli złożenia oświadczenia o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Polega on na powinności wykazania przez wnioskodawcę na podstawie oświadczenia, zawartego we wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, że nie jest on w stanie samodzielnie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania swojego i rodziny. Oświadczenie takie musi obejmować szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Jeśli sąd uzna takie oświadczenie za niewystarczające, może zażądać od wnioskodawcy jego uzupełnienia najczęściej poprzez dołączenie dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody czy opłacane rachunki.

Pracodawca, który nie jest zwolniony od kosztów sądowych, liczyć się musi z obowiązkiem złożenia takiego oświadczenia również do czasu wyraźnego uregulowania tej kwestii przepisami kodeksu postępowania cywilnego.