Ustawa z 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 145 poz. 1221 z późn. zm.) określa obszary, obiekty i urządzenia podlegające obowiązkowej ochronie.

Między innymi obowiązkowej ochronie podlegają:

zakłady, obiekty i urządzenia mające istotne znaczenie dla funkcjonowania aglomeracji miejskich, których zniszczenie lub uszkodzenie może stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi oraz środowiska, w szczególności elektrownie i ciepłownie, ujęcia wody, wodociągi i oczyszczalnie ścieków, muzea i inne obiekty, w których zgromadzone są dobra kultury narodowej, archiwa państwowe.

Obowiązki pracowników

Warto zaznaczyć, że na kierownikach jednostek bezpośrednio zarządzających obszarami, obiektami i urządzeniami podlegającymi obowiązkowej ochronie ciąży obowiązek posiadania uzgodnionych z odpowiednimi instytucjami planów ochrony podległych obszarów, obiektów i urządzeń.

Obowiązki związane z ochroną mienia mogą być realizowane przez wewnętrzne służby ochrony. W takiej sytuacji, jeżeli pracownicy wewnętrznej służby ochrony są pracownikami jednostki, dla której działają ich zatrudnienie nie podlega przepisom ustawy Prawo zamówień publicznych. Natomiast w sytuacji, gdy jednostka zobowiązana do stosowania przepisów ustawy PZP zamierza udzielić zamówienia na ochronę mienia podmiotowi zewnętrznemu, musi wcześniej przeprowadzić stosowne postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego.

Zgodnie z art. 15 ustawy o ochronie osób i mienia podjęcie działalności gospodarczej w zakresie usług ochrony wymaga uzyskania koncesji. Warto zauważyć, że na podstawie tej ustawy pracownik ochrony musi być ubrany w sposób umożliwiający jego identyfikację oraz identyfikację podmiotu zatrudniającego pracownika ochrony.

Pracownicy ochrony wykonujący czynności w zakresie ochrony osób i mienia muszą posiadać licencję:

● pracownika ochrony fizycznej, lub

● pracownika zabezpieczenia technicznego.

Licencję pracownika ochrony wydaje się jako licencję pierwszego lub drugiego stopnia.

W zależności od stopnia posiadanej licencji pracownicy ochrony mogą mieć powierzane różne czynności w zakresie usług ochrony. Katalog tych czynności określa art. 26 i art. 27 ustawy o ochronie osób i mienia.

Procedura zamówienia

Zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 2a ustawy PZP tj. Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 28 stycznia 2010 r. w sprawie wykazu usług o charakterze priorytetowym i niepriorytetowym (Dz. U. z 2010 r. Nr 12 poz. 68) usługi ochrony zostały opisane we Wspólnym Słowniku Zamówień (tzw. CPV) oraz wskazanym rozporządzeniu pod numerem kategorii 23 i przypisano im numery CPV począwszy od 79700000-1 (tj. usługi detektywistyczne i ochroniarskie).

Tym samym należy przyjąć, iż usługi ochrony mogą zostać, jako usługi niepriorytetowe, zamówione przy zastosowaniu uproszczeń formalnych przewidzianych w art. 5 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych, stosownie do którego zamawiający może nie stosować przepisów ustawy PZP dotyczących terminów składania wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu lub terminów składania ofert, obowiązku żądania wadium, obowiązku żądania dokumentów potwierdzających spełnianie warunków udziału w postępowaniu, zakazu ustalania kryteriów oceny ofert na podstawie właściwości wykonawcy oraz przesłanek wyboru trybu negocjacji z ogłoszeniem, dialogu konkurencyjnego oraz licytacji elektronicznej. Warto wskazać, że to wyłączenie w zakresie przesłanek stosowania trybów udzielania zamówień publicznych nie odnosi się do trybu zapytania o cenę.

Biorąc pod uwagę fakt, że usługi ochrony są usługami koncesjonowanymi, w mojej ocenie, udzielenie zamówienia na realizację tych usług w trybie zapytania o cenę może zostać uznane za niezgodne z zasadami udzielania zamówień publicznych i stanowić naruszenie ustawy Prawo zamówień publicznych.

Natomiast dla udzielenia zamówienia na usługi ochrony w trybie z wolnej ręki, zamawiający musi precyzyjnie udokumentować, że zaistniały okoliczności faktyczne umożliwiające zastosowanie tego szczególnego trybu. Jednak co do zasady najwłaściwsze (i najczęściej stosowane) jest udzielenie zamówienia na usługi ochrony w trybie przetargu nieograniczonego lub przetargu ograniczonego przy zastosowaniu wyłączeń określonych w art. 5 ust. 1 ustawy PZP.

Jednocześnie wskazać należy, że w odniesieniu do usług ochrony bardzo pozytywne efekty w wymiarze finansowym przynosi zastosowanie aukcji elektronicznej, której procedura opisana jest w art. 91a – art. 91c ustawy PZP. Zastosowanie aukcji elektronicznej prowadzi do znacznego (w niektórych przypadkach nawet kilkunasto procentowego) obniżenia kosztów realizacji usług ochrony.

Warunki udziału

Zadania z zakresu ochrony osób i mienia należą do szczególnej grupy usług, które wymagają od wykonawcy spełnienia wymagań określonych w odpowiednich przepisach.

Podstawowym warunkiem dopuszczającym do udziału w postępowaniu na usługi z zakresu ochrony osób i mienia, jaki powinien postawić zamawiający jest wymóg, aby wykonawca posiadał aktualną koncesję na prowadzenie działalności w zakresie usług objętych przedmiotem zamówienia.

Koncesja nie jest konieczna jedynie w przypadku, gdy przedmiot zamówienia dotyczy zabezpieczenia technicznego polegającego na:

a) montażu elektronicznych urządzeń i systemów alarmowych, sygnalizujących zagrożenie chronionych osób i mienia, oraz eksploatacji, konserwacji i naprawach w miejscach ich zainstalowania,

b) montażu urządzeń i środków mechanicznego zabezpieczenia oraz ich eksploatacji, konserwacji, naprawach i awaryjnym otwieraniu w miejscach zainstalowania.

W przypadku, gdy w ramach ochrony mienia zamawiający przewiduje również konwojowanie pieniędzy (bądź innych wartościowych przedmiotów) należy postawić warunek, iż wykonawca musi dysponować odpowiednim wyposażeniem technicznym. Jaki sprzęt techniczny należy posiadać w konkretnych sytuacjach określa Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 07 września 2010 r. w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać ochrona wartości pieniężnych przechowywanych i transportowych przez przedsiębiorców i inne jednostki organizacyjne (Dz. U. z 2010 r. Nr 166 poz. 1128).

Ponadto uważam, że jako jeden z warunków dopuszczających do udziału w postępowaniu na wykonywanie usług z zakresu ochrony osób i mienia powinno być posiadanie przez wykonawcę polisy lub innego dokumentu ubezpieczeniowego potwierdzającego, że jest ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej (zamawiający może określić np. minimalną kwotę odpowiedzialności jaką zabezpiecza polisa).