statystyki

O niedziałaniu prawa wstecz, czyli rozszerzenie domniemania przestępczego pochodzenia mienia

autor: Wojciech Hermeliński, Barbara Nita-Światłowska04.04.2017, 10:07; Aktualizacja: 04.04.2017, 10:55
paragraf prawo

Trybunał Konstytucyjny w swoim orzecznictwie wielokrotnie podkreślał, że ustawa wprowadzająca odpowiedzialność karną lub ją zaostrzająca nie może działać wsteczźródło: ShutterStock

Przedstawiciel ministra sprawiedliwości twierdził w Senacie, że rozwiązanie przewidziane w art. 23 ustawy nowelizującej kodeks karny nie jest równoznaczne z działaniem prawa wstecz, bo nie zmienia definicji czynu zabronionego ani kary za przestępstwo. Ten argument jednak nie jest przekonujący

Reklama


Przyjęty 23 marca 2017 r. przez Sejm projekt nowelizacji ustawy z 24 lutego 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 1186, druk senacki nr 436, druk sejmowy nr 1382) dotyczy – jak głosi jego uzasadnienie – wprowadzenia do polskiego prawa karnego materialnego, procesowego i wykonawczego zmian poprawiających efektywność mechanizmów służących pozbawianiu sprawców przestępstw korzyści osiągniętych z popełnienia czynów zabronionych. Celem noweli jest także wykonanie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/42/UE z 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zabezpieczenia i konfiskaty narzędzi służących do popełnienia przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa w Unii Europejskiej. Uchwalone przez Sejm przepisy wprowadziły instytucję tzw. rozszerzonego przepadku mienia sprawcy przestępstwa, w tym także przepadku bez wyroku skazującego, a nadto ustawodawca zdecydował, że domniemanie przestępczego pochodzenia mienia ma dotyczyć nie tylko mienia nabytego w czasie popełnienia przestępstwa (jak jest obecnie), lecz również, na zasadzie przyjęcia fikcji prawnej, mienia nabytego w ciągu 5 lat przed jego popełnieniem. W art. 23 proponowanej ustawy nowelizującej stwierdzono, że wskazane przepisy w brzmieniu nadanym nowelizowaną ustawą stosuje się także w postępowaniach dotyczących czynów popełnionych przed dniem jej wejścia w życie.

Ani kara, ani środek karny

Poniższe uwagi wiążą się z uregulowaniem proponowanym w art. 23. Przepis ten wyłącza stosowanie art. 4 par. 1 kodeksu karnego oraz art. 2 par. 2 kodeksu karnego skarbowego w odniesieniu do materii objętej projektowaną ustawą, co nasuwa zastrzeżenia ze względu na obowiązywanie zasady niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit). Zdaniem projektodawców zaproponowane rozwiązanie wyłączające stosowanie art. 4 par. 1 kodeksu karnego oraz art. 2 par. 2 kodeksu karnego skarbowego nie jest równoznaczne z działaniem prawa wstecz, gdyż ustawa o konfiskacie nie zmienia definicji czynu zabronionego ani kary za przestępstwo, rozbudowuje tylko zakres przepadku oraz sposób jego stosowania. W uzasadnieniu projektu podkreślono, że wskazane w art. 23 przepisy obu kodeksów nie odnoszą się do kar ani środków karnych, a zmiana zakresu i sposobu stosowania regulacji składających się na konstrukcję przepadku nie narusza zasady lex retro non agit prawa karnego, „gdyż przepisy te nie mogą być uznane za zaostrzające z mocą wsteczną wymiaru kary za popełnienie przestępstwa”.

Nie kwestionujemy zasadności stosowania instytucji służących pozbawieniu sprawcy mienia pochodzącego z przestępstwa, w tym rozszerzonego przepadku, którego pierwowzór znany jest notabene polskiemu prawu karnemu skarbowemu już od czasów ustawy karnej skarbowej z 1971 r., i nie wypowiadamy się tutaj o prawidłowości ujęcia tej instytucji we wskazanym na wstępie projekcie. W naszej ocenie jednak proponowany art. 23 nie może być zaakceptowany ze względu na fundamentalną, obowiązującą nie tylko w sferze prawa karnego, zasadę niedziałania prawa wstecz.

Przepadek przedmiotów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa nie jest środkiem karnym, gdyż nowelizacją z 20 lutego 2015 r. został usunięty z katalogu środków karnych i obecnie jest ujęty w rozdziale Va kodeksu karnego zatytułowanym „Przepadek i środki kompensacyjne”. Obecnie nie jest on zatem ani środkiem karnym, ani środkiem kompensacyjnym, natomiast niewątpliwie jest innym środkiem penalnym. Świadczy o tym jego wielofunkcyjność przejawiająca się zarówno w charakterze środka prewencyjnego, jak i – jako majątkowej sankcji karnej – represyjnego. Bez wnikania w istotę charakteru tego środka, podkreślenia wymaga, że w orzeczeniach sądowych zapadających już po wejściu w życie wskazanej powyżej ustawy nowelizującej z 2015 r. (tj. po 1 lipca 2015 r.) przyjmuje się, iż zmiana istoty przepadku, a konkretnie jej przekwalifikowanie ze środka karnego na środek kompensacyjny, podlega regule międzyczasowej (tj. regule rozstrzygania kolizji przepisów w czasie) określonej w art. 4 par. 1 k.k. (tak np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 9 września 2015 r., sygn. II AKa 129/15). W zakresie przestępstw skarbowych, wykroczeń skarbowych oraz wykroczeń przepadek orzekany jest w charakterze środka karnego.


Pozostało jeszcze 73% treści

Czytaj wszystkie artykuły
Miesiąc 97,90 zł
Zamów abonament

Mam już kod SMS
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy INFOR Biznes. Zapoznaj się z regulaminem i kup licencję
Więcej na ten temat

Reklama


Artykuły powiązane

Polecane

Reklama

Twój komentarz

Zanim dodasz komentarz - zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.

Widzisz naruszenie regulaminu? Zgłoś je!

Redakcja poleca

Galerie

Wyszukiwarka kancelarii

SzukajDodaj kancelarię

Polecane

Reklama