Artykuł 90 konstytucji mówi, że Polska może przekazać organizacji międzynarodowej lub organowi część kompetencji w niektórych sprawach. Jak należy rozumieć ten przepis?

Przekazanie kompetencji odbywa się na mocy konstytucji i zgodnie z trudnymi procedurami w niej określonymi. Przekazanie kompetencji, o których mowa w art. 90, nie podważa zatem prymatu konstytucji. Konstytucja upoważnia przekazanie kompetencji na rzecz UE. Konsekwencją tego przekazania jest konieczność wykonywania przyjętych zobowiązań. Ewentualna sprzeczność ich z konstytucją nie może usprawiedliwiać ich niewykonywania. Państwo musi dostosować swoje prawo do zobowiązań, w tym również konstytucję.

Czy rezygnacja z członkostwa Unii, przewidziana w traktacie lizbońskim wymaga rozpisania referendum ogólnonarodowego?

Wystąpienie z UE nie wymaga zgody udzielonej w referendum. Artykuł 90 konstytucji, który został zastosowany do ratyfikacji traktatu akcesyjnego, w odróżnieniu od art. 89 konstytucji dotyczącego innych umów międzynarodowych, nie reguluje kwestii związanych z jego wypowiedzeniem. Uregulowano te kwestie w ustawie o umowach międzynarodowych, co można uznać za niewystarczające na potrzeby traktatu lizbońskiego i w miarę już okrzepłego członkostwa Polski w UE. Ustawa przewiduje jedynie wypowiedzenie dokonywane przez prezydenta za uprzednią zgodą wyrażoną w zwykłej ustawie. Referendum ogólnokrajowe w tak ważnej sprawie byłoby obecnie bardziej właściwym trybem.

Traktat lizboński przyznaje dużą rolę parlamentom narodowym, które współuczestniczą w procedurze legislacyjnej. Czy system konsultacji między Parlamentem Europejskim a naszym Sejmem jest dostatecznie uregulowany?

Traktat lizboński wprowadza nie tylko nowe kompetencje dla parlamentów krajowych odnoszące się do procedury legislacyjnej w UE, ale także nowe procedury zmiany traktatów założycielskich, niepolegające na zawarciu umowy zmieniającej. W wielu obszarach zmiany mogą być dokonywane decyzją Rady. Wymagają one określenia zasad wyrażania zgody na związanie nimi Polski, w tym zasad udziału parlamentu w tych procedurach. Nie chodzi tylko o konsultacje, ale o zgodę parlamentu.

Czy sędziowie będą mogli stosować bezpośrednio traktat lizboński i inne akty unijne?

Traktat lizboński nie zmienia co do istoty zasady bezpośredniego stosowania prawa UE, co więcej, rozciąga jej stosowanie na obszar współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych, tzw. trzeci filar. Trzeba także pamiętać o pewnych wyłączeniach tej zasady. Po wejściu w życie traktatu w odróżnieniu od sędziów innych państw członkowskich polscy i brytyjscy sędziowie nie będą mogli stosować bezpośrednio Karty Praw Podstawowych UE.

Anna Wyrozumska, kierownik Zakładu Prawa Europejskiego Instytucjonalnego oraz Podyplomowego Studium Prawa Europejskiego UŁ, koncyliator i członek Biura Trybunału Koncyliacyjno-Arbitrażowego OBWE w Genewie