Gapowicz w sklepie

Innym uzasadnieniem dla posługiwania się sztywnymi cenami odsprzedaży może być zachęcenie sprzedawcy detalicznego do podejmowania czynności towarzyszących samej sprzedaży poprzez zapobieżenie efektowi „gapowicza” (ang. free riding).

Efekt ten polega na korzystaniu przez część członków sieci dystrybucji z działań prowadzących do zwiększenia sprzedaży, podejmowanych – a zatem także finansowanych – przez innych sprzedawców wchodzących w skład sieci.

W założeniu koncepcji efektu „gapowicza” potencjalny klient zostanie zachęcony do nabycia danego towaru przez dystrybutora podejmującego intensywne i kosztowne działania marketingowe.

Jednak po uzyskaniu potrzebnych do podjęcia decyzji o zakupie informacji klient dokona zakupu od innego dystrybutora, który nie oferując usług towarzyszących samej sprzedaży, a przez to nie ponosząc ich kosztów, może zaoferować korzystniejszą cenę.

W takiej sytuacji sztywna cena odsprzedaży powoduje, że cena towaru konkretnego dostawcy zaoferowana nabywcy przestaje być czynnikiem decydującym o zakupie u konkretnego sprzedawcy.

W praktyce wykazanie niezbędności stosowania cen sztywnych ze względu na efekt „gapowicza” może być ograniczone tylko do wyjątkowych sytuacji oraz tych rynków, na których faktycznie świadczone są takie usługi towarzyszące sprzedaży, które mogłyby być objęte efektem „gapowicza”.

Inne potencjalne uzasadnienia dla sztywnych cen odsprzedaży mogą stanowić: potrzeba zapewnienia jednolitego wizerunku i charakteru działania sieci sprzedaży, a także skuteczne przeprowadzenie krótkoterminowych akcji promocyjnych opierających się na niskiej cenie (por. Wytyczne Komisji Europejskiej w sprawie ograniczeń wertykalnych, pkt 225).

Ciężar dowodu

Z przepisów ustawy okik wynika wprost, iż ciężar dowodu przesłanek wyłączenia indywidualnego spoczywa na przedsiębiorcy.

Przedsiębiorca, aby skorzystać z wyłączenia indywidualnego, musi dowieść, iż mimo faktycznego ograniczenia konkurencji stosowana przez niego praktyka wywołuje pozytywne skutki, uzasadniające wyłączenie porozumienia spod zakazu.

Przedsiębiorca nie może przy tym ograniczać się do gołosłownej argumentacji w przedmiocie przesłanek wyłączenia. Konieczne jest dostarczenie przekonujących, empirycznych dowodów (por. decyzja prezesa UOKiK nr DAR-15/2006).

Chodzi o korzyści

Miernikiem podniesienia efektywności (pierwsza przesłanka wyłączenia) może być np. wzrost wielkości produkcji lub sprzedaży w porównaniu z okresem sprzed zawarcia porozumienia.

Jednocześnie samo zwiększenie efektywności jest niewystarczające, konieczne jest podzielenie się przez uczestników porozumienia korzyściami z innymi uczestnikami rynku (druga przesłanka wyłączenia); praktyki, które nie oferują nabywcom lub użytkownikom żadnych korzyści, nie korzystają bowiem z wyłączenia (por. decyzja prezesa UOKiK nr RWA-37/2006).

Ponadto przedsiębiorca musi wykazać, iż ograniczenie konkurencji jest niezbędne do wywołania pozytywnych skutków (trzecia przesłanka wyłączenia). W przypadku gdy istnieje alternatywne rozwiązanie niestanowiące ograniczenia konkurencji, wyłączenie nie znajdzie zastosowania (por. decyzja nr DOK–99/2007).

Ocena spełnienia ostatniej przesłanki polegającej na braku możliwości wyeliminowania konkurencji na rynku wymagać będzie uwzględnienia wielkości udziałów rynkowych uczestników porozumienia, zachowań konkurentów, jak i wpływu zawarcia porozumienia na poszczególne parametry konkurencji na rynku.

Michał Góźdź, zastępca dyrektora departamentu ochrony konkurencji UOKiK