Zasadą jest, że ustalenie przeznaczenia terenu, rozmieszczenie inwestycji celu publicznego oraz określenie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy terenu następują w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.

Co istotne, wejście w życie nowego planu miejscowego powoduje utratę mocy obowiązującej przez inne plany odnoszące się do objętego nim terenu. Natomiast utrata mocy obowiązującej planu miejscowego nie powoduje co do zasady wygaśnięcia decyzji administracyjnych wydanych na jego podstawie.

Zatem tereny, których przeznaczenie zmienia plan miejscowy, mogą być wykorzystywane w dotychczasowy sposób do czasu ich zagospodarowania zgodnie z planem, chyba że w planie ustalono inny sposób ich tymczasowego zagospodarowania.

Warto pamiętać, że w przypadku gdy nowo uchwalony plan miejscowy albo zmiana dotychczasowego planu powodują, że korzystanie z nieruchomości lub jej części w dotychczasowy sposób stało się niemożliwe bądź istotnie ograniczone – wówczas właściciel albo użytkownik wieczysty działki może żądać od gminy odszkodowania za poniesioną szkodę. 

W grę wchodzi też wykupienie przez gminę nieruchomości lub jej części, jeżeli gmina nie zaoferuje gruntu zamiennego.

Jednorazowa danina publicznoprawna

Opłata planistyczna, zwana też rentą planistyczną, jest obowiązkową daniną publicznoprawną płaconą jednorazowo przez właściciela nieruchomości na rzecz gminy. Chodzi o sytuację, gdy na skutek uchwalenia albo zmiany planu miejscowego wartość gruntu wzrosła, a właściciel lub użytkownik wieczysty chce tę ziemię sprzedać.

Musi wówczas zapłacić rentę planistyczną uchwaloną przez radę gminy. 

Każdy ma prawo wglądu do studium lub planu miejscowego oraz otrzymania z nich wypisów i wyrysów
Opłaty planistycznej z tytułu wzrostu wartości nieruchomości nie pobiera się jednak, gdy jej stawka procentowa nie została określona w uchwale rady gminy.
Podstawą do pobierania renty planistycznej jest każde zbycie własności nieruchomości, zarówno odpłatne, jak i nieodpłatne (np. darowizna)
Gmina nie może jednak żądać daniny, jeśli w nowo uchwalonym planie przeznaczenie nieruchomości jest takie samo jak w planie poprzednio obowiązującym, choćby była między nimi przerwa (wyrok TK z 9 lutego 2010 r., sygn. akt P 58/08).

Co istotne – renty planistycznej nie pobiera się jednak w przypadku wzrostu wartości nieruchomości, spowodowanego wydaniem decyzji o warunkach zabudowy albo decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, w przypadku braku planu.

Rentę planistyczną pobiera wójt, burmistrz albo prezydent miasta. Natomiast obowiązek zapłaty stwierdza się w drodze decyzji administracyjnej wydanej po przeprowadzeniu odpowiedniego postępowania.

Jej celem jest przede wszystkim rekompensowanie gminom wydatków związanych z uchwaleniem miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. O wysokości rozstrzyga zaś uchwała rady gminy wprowadzająca nowy plan miejscowy lub zmieniająca plan dotychczasowy.

Określa się ją procentowo w stosunku do wzrostu wartości nieruchomości, w wysokości jednak nie większej niż 30 proc. tego wzrostu.