Gdy jednak spadkodawca nie sporządzi testamentu, wówczas spadek obejmą członkowie jego najbliższej rodziny. Będą dziedziczyli z mocy ustawy, czyli w sposób przewidziany w przepisach kodeksu cywilnego. Gdy przyjmą spadek, to otrzymają zarówno aktywa (czyli majątek), jak i pasywa (czyli długi). Jeśli te drugie przerastają pierwsze, spadek zawsze można odrzucić.

Dzieci i małżonek

W pierwszej kolejności do spadku z mocy ustawy powołane są dzieci zmarłego i jego małżonek. Na równych prawach dziedziczą potomkowie pochodzący ze wszystkich związków spadkodawcy, zarówno formalnych, jak i nieformalnych. W praktyce oznacza to, że na każdego z nich przypada taka sama część masy spadkowej. Gdy zmarły nie pozostawił małżonka, to po nim dziedziczą tylko dzieci w częściach równych.

Dzieci wraz z wdową lub wdowcem również dzielą się spadkiem w częściach równych. Małżonek nie może jednak wówczas otrzymać mniej niż jedną czwartą spadku, niezależnie od liczby dzieci. Na przykład gdy zmarły pozostawił dwoje dzieci i małżonka, to na każde z nich przypada po jednej trzeciej spadku.

Natomiast gdy pozostawił czworo dzieci i małżonka, wówczas wdowiec lub wdowa otrzyma jedną czwartą spadku, a pozostałe trzy czwarte zostanie rozdzielone między czwórkę potomków.

Gdyby dziecko spadkodawcy zmarło przed nim, czyli nie dożyło otwarcia spadku, to wtedy prawo do jego udziału spadkowego przechodzi na jego dzieci. Są to wnuki spadkodawcy, które obejmują część przypadającą na ich nieżyjącego już ojca albo matkę, a każde dostanie udział takiej samej wielkości.

Wdowa lub wdowiec dziedziczą z mocy ustawy tylko wówczas, gdy zmarły przed śmiercią nie uzyskał rozwodu ani też nie pozostawał z nimi w separacji orzeczonej przez sąd. Mąż (żona) będzie jednak wyłączony od dziedziczenia, jeżeli spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z jego winy, a żądanie to było uzasadnione.

O wyłączeniu od dziedziczenia decyduje wówczas sąd w orzeczeniu, które wydaje na żądanie każdego z pozostałych spadkobierców ustawowych powołanych do dziedziczenia wraz z tym małżonkiem.

Powództwo takie trzeba wytoczyć w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o otwarciu spadku. Nie można go jednak złożyć później niż po roku od otwarcia spadku.