Procedura przesłuchiwania dzieci - tryb szczególny i zwykły

Pod koniec zeszłego roku rzecznik praw dziecka Marek Michalak zwrócił się do resortu sprawiedliwości z prośbą o zwiększenie ochrony przesłuchiwanych dzieci.

Obecnie przesłuchanie dziecka w postępowaniu karnym może odbywać się w dwóch trybach, w zależności od tego, ile ma lat i jakim przestępstwem zostało pokrzywdzone.

Tryb "szczególny", określony w art. 185a i 185b k.p.k. obejmuje osoby poniżej 15 lat, pokrzywdzone przestępstwami przeciwko wolności seksualnej i obyczajności lub przestępstwami przeciwko rodzinie i opiece. Pozostali małoletni podlegają trybowi przesłuchania "zwykłego", określonego w art. 177 k.p.k.

Tryb "szczególny" zapewnia przede wszystkim jednorazowość przesłuchania, w którym uczestniczyć musi biegły psycholog, musi być rejestrowane, a udział w nim mogą brać: prokurator, obrońca, pełnomocnik pokrzywdzonego, przedstawiciel ustawowy albo osoba, pod której pieczą pozostaje. Drugi tryb przesłuchania (177 k.p.k. - ten sam, który stosuje się wobec do dorosłych), któremu podlegają pozostali pokrzywdzeni małoletni (także poniżej 15. roku życia), nie przewiduje takich gwarancji.

Według RPD w sprawach, w których dzieci są przesłuchiwane w trybie "zwykłym", zdarza się, że zmuszone są do wielokrotnego składania zeznań. 

Konieczne zmiany w systemie

W odpowiedzi na pismo RPD, wiceminister sprawiedliwości Piotr Kluz napisał, że resort zgadza się z opinią rzecznika, że przesłuchanie dziecka - świadka powinno odbywać się poza salą sądową, w odpowiednich warunkach i w specjalnie wyposażonych pomieszczeniach.

Przypomniał, że od 2007 r. MS jest członkiem Koalicji na Rzecz Przyjaznego Przesłuchania Dzieci, od kilku lat wspiera kampanię "Dziecko - świadek szczególnej troski", a od 2008 r., wraz z Fundacją Dzieci Niczyje, przyznaje certyfikaty pomieszczeniom służącym przesłuchiwaniu dzieci. Certyfikaty Przyjaznych Pokoi Przesłuchań otrzymały dotychczas 54 podmioty. Zgodził się, że takich miejsc jest wciąż zbyt mało, podkreślił jednak, że z każdym rokiem ich przybywa; resort planuje utworzenie kolejnych 20, m.in. w woj. opolskim i świętokrzyskim, gdzie nie ma jeszcze żadnego.

Kluz przyznał, że zbierane przez resort informacje potwierdzają uwagi RPD odnośnie unikania przez część sędziów przesłuchań w certyfikowanych pomieszczeniach czy odstępowania od ich rejestracji. "Departament Praw Człowieka wielokrotnie zwracał się o wyjaśnienie tych nieprawidłowości do właściwych prezesów sądów" - dodał.

Poinformował, że postulaty rzecznika ws. ustawowego zagwarantowania jednorazowego przesłuchania dzieci - świadków we wszystkich kategoriach spraw, zwłaszcza gdy znają sprawcę, w dużym zakresie uwzględnione zostały w projekcie nowelizacji Kodeksu postępowania karnego, opracowanego przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Karnego. Pod koniec stycznia projekt został skierowany do uzgodnień międzyresortowych.

Jak wyjaśnił Kluz, przesłuchiwanym dzieciom zostaną zapewnione różne poziomy ochrony, uzależnione od ich wieku oraz tego, czy posiadają w postępowaniu karnym status pokrzywdzonego.