Ta paradoksalna sytuacja jest możliwa od 1 października 2003 r., tj. od momentu wejścia w życie ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze (p.u.n.) (Dz.U. nr 60, poz. 535 z późn. zm.).

Względy fiskalne

Właśnie ta ustawa, przypuszczalnie ze względów fiskalnych, przesądziła, iż syndyk jest osobą prowadzącą działalność gospodarczą w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (art. 157 ust. 4 p.u.n.). W wykonaniu tego przepisu, także według ustaw podatkowych o VAT i PIT, syndyk jest traktowany nie jako osoba czerpiąca przychody z działalności wykonywanej osobiście, lecz jako osoba prowadząca działalność gospodarczą. Z obowiązku zgłoszenia prowadzenia działalności gospodarczej nie zwalnia go nawet to, iż jest już np. emerytem. Wprawdzie w takiej sytuacji składek na ZUS odprowadzać nie musi, lecz składkę na ubezpieczenie zdrowotne tak! W świetle powyższych uregulowań syndyk jest więc przedsiębiorcą, gdyż stosownie do art. 431 kodeksu cywilnego przedsiębiorcą jest osoba fizyczna i prawna oraz jednostka organizacyjna, której szczególne przepisy przyznają zdolność prawną prowadzącą we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową.

Z kolei art. 5 ust. 1 p.u.n. przedsiębiorcom, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, przyznał zdolność upadłościową, co w praktyce oznacza, że w razie niewypłacalności syndyk może zostać uznany za upadłego tak jak każdy inny przedsiębiorca. Nie może natomiast skorzystać z upadłości konsumenckiej, gdyż ta jest przewidziana wyłącznie wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej.

W konsekwencji syndyk, który z racji zawodu i jednocześnie jako funkcjonariusz publiczny powinien likwidować majątek niewypłacalnych dłużników w celu zaspokojenia wierzycieli, w razie popadnięcia w niewypłacalność sam staje się upadłym. Co więcej, może stać się niewypłacalny nie tylko wobec swoich osobistych wierzycieli, lecz także wobec wierzycieli masy upadłości, którą likwidował.

W razie zaistnienia takiej sytuacji osobiści wierzyciele syndyka oraz późniejszy syndyk masy upadłości wystąpią zapewne o jego upadłość jako przedsiębiorcy i gdy zostanie ona ogłoszona, likwidacją osobistego majątku upadłego syndyka zajmie się kolejny syndyk.