Stan obecny

Wzrasta świadomość prawna obywateli – między innymi dzięki licznym akcjom edukacyjnym notariatu polskiego – i coraz więcej osób wie, jak sporządzić ważny testament.

Troską osób sporządzających testamenty jest jednak także to, aby po ich śmierci informacja o tym, że sporządzili testament, dotarła do spadkobierców, a sam testament nie zaginął lub nie został zniszczony. To, co jest troską testatorów, staje się prawdziwą zmorą spadkobierców i sądów spadku, poszukujących testamentów zmarłych osób.

Oczywiście testamenty sporządzone w formie aktu notarialnego teoretycznie zawsze można odnaleźć, gdyż ich oryginały nigdy nie są niszczone. Notariusz przechowuje je przez 10 lat, po czym przekazuje do archiwum ksiąg wieczystych właściwego sądu rejonowego. Wyszukanie konkretnego testamentu notarialnego bywa jednak długie i żmudne – należy się zwrócić do którejś z kancelarii notarialnych, która musi sprawdzić archiwa z ostatniej dekady; jeśli okaże się, że zmarły nie sporządził testamentu u danego notariusza, pozostają dwa tysiące innych kancelarii…

Jeszcze większych problemów przysparzają testamenty własnoręczne. Są sporządzane w jednym egzemplarzu, który łatwo może zostać po prostu zniszczony choćby przez niezadowolonych spadkobierców ustawowych. Bywa też, że zapobiegliwy testator schowa dokument tak skutecznie, że nigdy nie zostanie odnaleziony. Co oznacza, że testament jakby nigdy nie istniał.

Rejestr testamentów – sprawdzone rozwiązanie

Rozwiązaniem stosowanym z powodzeniem w licznych krajach europejskich są rejestry testamentów. Mają one różny status prawny, ale ich podstawowym celem jest właśnie ułatwienie odnalezienia testamentu.

W Polsce takiego rejestru do tej pory nie było. Polski notariat postanowił utworzyć Notarialny Rejestr Testamentów (NORT), który ruszy 5 października 2011 r., po prawie dwóch latach przygotowań.

Co zawiera wpis do rejestru?

Nie ma obawy, że informacje o zawartości testamentu staną się publiczne – rejestr zawiera wyłącznie potwierdzenie, że dana osoba sporządziła lub zdeponowała testament w konkretnej kancelarii notarialnej.

Kto będzie miał dostęp do rejestru?

Za życia testatora nikt nie będzie mógł sprawdzić, czy sporządził on testament. Stanie się to możliwe dopiero po jego śmierci – po okazaniu aktu zgonu. Rejestr prowadzony jest elektronicznie, ale dostęp do niego wymaga pośrednictwa notariusza; aby sprawdzić, czy został zarejestrowany testament zmarłego, wystarczy pójść do dowolnej kancelarii notarialnej.

Kto może zarejestrować testament?

Każdy, kto sporządza testament. Nie ma znaczenia jego miejsce zamieszkania ani obywatelstwo.
Dzięki zgodności NORT z zasadami konwencji bazylejskiej możliwa będzie wymiana danych z systemami w innych krajach, zrzeszonymi w Europejskim Stowarzyszeniu Rejestrów Testamentów (ARERT).

Czy rejestrowanie testamentu jest obowiązkowe?
Nie, choć oczywiście trudno znaleźć argumenty przeciw… Niezarejestrowany testament jest tak samo ważny jak zarejestrowany. Pamiętajmy jednak, że testament nieodnaleziony to testament w praktyce nieistniejący.

Osoba, która zarejestrowała testament, może w każdej chwili zażądać usunięcia wpisu z rejestru.

Jakie testamenty można rejestrować?

Takie, za których odnalezienie notariat jest w stanie przyjąć odpowiedzialność, a zatem przede wszystkim testamenty notarialne. Testament własnoręczny również będzie można zarejestrować – o ile jednocześnie pozostawi się jego oryginał w notarialnym depozycie.

Płatność

Zarejestrowanie testamentu jest całkowicie bezpłatne. Płatne będzie natomiast wyszukiwanie informacji o zarejestrowanym testamencie.