Prywatyzacja spółek komunalnych to długi i skomplikowany proces. Nie chodzi tylko o ekonomiczne i prawne uwarunkowania, lecz także aspekt społeczny i oddziaływanie takiej decyzji na społeczność lokalną (przede wszystkim obawę przed likwidacją miejsc pracy). Niemniej jednak określenie przez lokalne władze precyzyjnych i konkretnych celów takiej prywatyzacji, jak również szeroka debata z mieszkańcami, powinny przynieść nie tylko solidny zastrzyk finansowy samorządowemu budżetowi, ale także zapewnić prawidłowy rozwój prywatyzowanej spółce.

Z tych względów przed podjęciem decyzji o prywatyzacji samorządowej spółki władze lokalne powinny precyzyjnie określić cele, jakie planowana operacja powinna przynieść. Wśród nich nie powinno zabraknąć tych związanych z samą spółką oraz korzyściami dla gminy. Do pierwszej grupy korzyści z prywatyzacji należy przede wszystkim zaliczyć wzmocnienie spółek komunalnych przez ich doinwestowanie przez inwestorów prywatnych, pozyskanie nowych technologii oraz znaczące zmniejszenie wpływu polityki na decyzje organów spółki. Nie mniej ważne są efekty jakie w wyniku przeprowadzonej prywatyzacji może odnieść sama gmina. Na pierwszy plan w tym przypadku wybija się znaczące doinwestowanie lokalnego budżetu (w zamian za zbyte udziały czy akcje), które następnie mogą zostać przeznaczone na zaspokajanie bieżących potrzeb lokalnej społeczności (np. budowa dróg, dofinansowanie edukacji czy służby zdrowia). Nie bez znaczenia jest również utrzymanie dotychczasowych miejsc pracy dla załogi prywatyzowanej spółki oraz zapewnienie im odpowiedniego pakietu socjalnego.

Modelowe przeprowadzenie procesu prywatyzacji oraz udane przykłady transformacji samorządowych spółek z ostatniego czasu, jak również kolejne zapowiedziane przez lokalne samorządy prywatyzacje (patrz ekspert wyjaśnia) pozwalają postrzegać tę formę zmian właścicielskich i organizacyjnych jako normalny element praktyki gospodarczej, źródło zasilenia budżetów i jednocześnie finansowania ze środków prywatnych rozwoju firm komunalnych.

Gospodarka komunalna

Gospodarka komunalna jednostek samorządu terytorialnego obejmuje w szczególności zadania o charakterze użyteczności publicznej, których celem jest bieżące i nieprzerwane zaspokajanie zbiorowych potrzeb ludności w drodze świadczenia usług powszechnie dostępnych. Może być ono prowadzone przez jednostki samorządu terytorialnego w szczególności w formach samorządowego zakładu budżetowego lub spółek prawa handlowego. Gminy, powiaty i województwa mogą powierzać wykonywanie zadań z zakresu gospodarki komunalnej osobom fizycznym, osobom prawnym lub jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej, w drodze umowy na zasadach ogólnych – z uwzględnieniem przepisów o finansach publicznych lub, odpowiednio, przepisów o partnerstwie publiczno-prywatnym, przepisów o koncesji na roboty budowlane lub usługi, przepisów o zamówieniach publicznych i przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Komunalne osoby prawne

Zgodnie z art. 9 ustawy o gospodarce komunalnej jednostki samorządu terytorialnego mogą tworzyć spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjne, a także mogą do nich przystępować. Wyjątkowo również samorządy zostały upoważnione do tworzenia spółek komandytowych lub komandytowo-akcyjnych, na podstawie ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym.

Wskazane powyżej uregulowania doprecyzowują formy prowadzenie gospodarki komunalnej przez jednostki samorządu terytorialnego. Oznacza to, że w praktyce działalność w sferze użyteczności publicznej z wykorzystaniem kapitałowych spółek prawa handlowego może przykładowo dotyczyć:

● gospodarki mieszkaniowej i gospodarowania lokalami użytkowymi;

● dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego;

● wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz;

● lokalnego transportu zbiorowego;

● targowisk i hal targowych;

Ustawa o gospodarce komunalnej daje również możliwość prowadzenia przez samorządy działalności w celach zarobkowych. Działalność taka podlega jednak daleko idącym ograniczeniom. Może jej dokonywać jedynie gmina. Gmina może prowadzić zarobkową działalność gospodarczą jedynie wtedy, gdy na jej terenie istnieją niezaspokojone potrzeby wspólnoty samorządowej, występujące bezrobocie w znacznym stopniu wpływa ujemnie na poziom życia wspólnoty, a zastosowanie innych działań lub środków prawnych nie doprowadziło do zwiększenia aktywności gospodarczej, a w szczególności do znacznego ożywienia rynku lokalnego lub trwałego ograniczenia bezrobocia.

Poza sferą użyteczności publicznej gmina może tworzyć spółki prawa handlowego i przystępować do nich również wówczas, jeżeli zbycie składnika mienia komunalnego mogącego stanowić wkład niepieniężny gminy do spółki albo też rozporządzenie nim w inny sposób spowoduje dla gminy poważną stratę majątkową. Rodzaj działalności, jaką prowadzi spółka prawa handlowego, nie ma znaczenia.