Głównym celem ustawy o ewidencji ludności z 24 września 2010 r. jest stworzenie jednego wiarygodnego rejestru opartego na rejestrze PESEL. Będzie on stanowił zbiór tzw. danych wyjściowych dla innych centralnych rejestrów państwowych. Z punktu widzenia obywatela zapewni to z kolei możliwość odmiejscowienia czynności administracyjnych, stwarzając podstawę do likwidacji zapisów o adresie zamieszkania w dowodach osobistych i innych dokumentach. Doprowadzi też do likwidacji obowiązku zawiadamiania przez obywatela różnych instytucji o zmianie danych, np. urzędów skarbowych, ZUS, wojskowych komend uzupełnień itp.

Model docelowy

Ostatecznym efektem przebudowy rejestru PESEL będzie zniesienie obowiązku meldunkowego jako odrębnej instytucji prawa. Ma to nastąpić od 1 stycznia 2014 r. Od tego momentu ewidencja ludności będzie funkcjonować w oparciu nie o kryterium miejscowe (związane ze zgłaszaniem miejsca zamieszkania), lecz wyłącznie o kryterium rzeczowe. Dane związane z tożsamością osoby i jej statusem prawno-administracyjnym wprowadzać będą bezpośrednio do rejestru PESEL organy rejestrujące określone zdarzenia, tj. kierownicy urzędów stanu cywilnego, wojewodowie i konsulowie oraz organy gmin wydające dowody osobiste.

PESEL będzie podstawowym rejestrem gromadzącym dane związane z tożsamością osób. Zmiana zasad zasilania zagwarantuje jego pełną wiarygodność i aktualność, dzięki czemu stanie się – w zakresie przedmiotowym – rejestrem referencyjnym.

Zapewniony zostanie automatyczny obieg informacji między rejestrami, co zwolni obywateli przy większości czynności administracyjnych z obowiązku przedkładania dokumentów poświadczających te dane. W celu osiągnięcia efektu docelowego niezbędna będzie kompleksowa zmiana w systemie obiegu informacji między urzędami rejestrującymi zdarzenia związane z tożsamością i statusem prawno-administracyjnym osoby a rejestrem PESEL. Konieczna będzie również zasadnicza modernizacja systemów informatycznych obsługujących ewidencję ludności zarówno na poziomie gminy, jak i na poziomie centralnym.

Gromadzenie danych

Tak jak dotychczas rejestr PESEL będzie prowadzony przez ministra spraw wewnętrznych. W rejestrze tym gromadzone będą dane obywateli polskich zamieszkujących na terytorium Polski oraz przebywających za granicą, a ubiegających się o polski dokument tożsamości. Obejmować on obędzie również dane dotyczące cudzoziemców zamieszkujących w Polsce w związku z:

● uzyskaniem prawa stałego pobytu przez obywatela (lub członka rodziny) państwa członkowskiego Unii Europejskiej, obywatela państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym – i obywatela Konfederacji Szwajcarskiej,

● udzieleniem zezwolenia na osiedlenie się albo na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich,

● uzyskaniem: statusu uchodźcy, ochrony uzupełniającej, azylu, zgody na pobyt tolerowany lub ochrony czasowej.

Szczegółowy zakres gromadzonych danych określa art. 8 ustawy. I tak rejestrowane będą m.in. informacje określające tożsamość osoby, tj. nazwisko i imię (imiona), data, miejsce i kraj urodzenia, a także dotyczące stanu cywilnego, adresu i daty zameldowania na pobyt stały itd. Rejestracji danych w zależności od ich zakresu będą dokonywać kierownicy urzędów stanu cywilnego, organy gminy, wojewodowie.

Numer PESEL

Numer identyfikacyjny Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności nadaje się z urzędu osobie, której dane gromadzone są w rejestrze PESEL i rejestrze mieszkańców. Numer PESEL jest to jedenastocyfrowy symbol numeryczny, jednoznacznie identyfikujący osobę fizyczną, zawierający datę urodzenia, numer porządkowy, oznaczenie płci oraz liczbę kontrolną.

Nowe rozwiązania w stosunku do obecnych upraszczają procedury związane z nadawaniem numeru PESEL, zakładając, że jest on nadawany z urzędu od ręki, przy okazji załatwiania przez osobę sprawy skutkującej nadaniem numeru PESEL np. przy rejestracji urodzenia dziecka czy ubieganiu się o polski dokument tożsamości. Osoba taka również od ręki otrzyma urzędowe powiadomienie o nadaniu numeru PESEL, czego dotychczasowe przepisy prawne nie przewidują. Wobec osób, które zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy będą mogły uzyskać numer PESEL wyłącznie w drodze indywidualnej, na umotywowany wskazaniem właściwego przepisu prawa wniosek, przyjęto, iż sprawa załatwiana będzie nie jak dotychczas w jednym miejscu w kraju (tj. Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji), lecz w dowolnym, właściwym rzeczowo organie administracji na szczeblu terenowym.