Radni nie mogą prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami z wykorzystaniem mienia komunalnego gminy, w której radny uzyskał mandat, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności. Jeżeli radny przed rozpoczęciem wykonywania mandatu prowadził taką działalność, jest obowiązany do zaprzestania jej prowadzenia w ciągu trzech miesięcy od dnia złożenia ślubowania.

Najczęstszym problemem radnych jest rozróżnienie mienia komunalnego, z wykorzystaniem którego nie mogą prowadzić działalności gospodarczej. W myśl art. 43 ustawy o samorządzie gminnym, mieniem komunalnym jest własność i inne prawa majątkowe należące do gminy oraz mienie innych gminnych osób prawnych, w tym przedsiębiorstw. Wykorzystanie mienia komunalnego polega natomiast w szczególności na faktycznym władaniu tym mieniem przez właściciela lub użytkownika, najemcę, dzierżawcę i pobieraniu z niego bezpośrednich lub pośrednich pożytków i innych przychodów. Wykorzystaniem mienia komunalnego będzie także faktyczne władanie tym mieniem bez tytułu prawnego. Zarządzaniem działalnością gospodarczą jest przede wszystkim pełnienie funkcji w organach zarządzających podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą (wyrok WSA w Lublinie z 2 lipca 2004 r., sygn. akt II SA/Lu 239/04). Mandat wygasa w przypadku pełnienia przez radnego funkcji członka zarządu spółki czy stowarzyszenia lub fundacji prowadzącej działalność gospodarczą z wykorzystaniem mienia gminy (wyrok NSA z 12 stycznia 2006 r., II OSK 787/05, ONSA i WSA 2006/3/86).

Kto zastępuje radnego, który utracił stanowisko

W wyniku wygaśnięcia mandatu radnego:

● w gminie do 20 tys. mieszkańców – wojewoda zarządza wybory uzupełniające

● w gminie powyżej 20 tys. mieszkańców – rada podejmuje uchwałę o wstąpieniu na wolne miejsce kandydata z tej samej listy, który w wyborach uzyskał kolejno największą liczbę głosów.

Uchwała rady miejskiej

Rada gminy ma obowiązek, w ciągu trzech miesięcy od wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu, stwierdzić jego wygaśnięcie z powodu naruszenia ustawowego zakazu łączenia mandatu radnego z wykonywaniem określonych w odrębnych przepisach funkcji i działalności. Wygaśnięcie mandatu radnego następuje z mocy prawa w przypadkach enumeratywnie wyliczonych w art. 190 ustawy z 16 lipca 1998 r. – Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, a uchwał rady miejskiej ma charakter deklaratoryjny. Najczęstszą przyczyną wygaśnięcia mandatu jest naruszenie ustawowego zakazu łączenia mandatu radnego z wykonywaniem określonych w odrębnych przepisach funkcji lub działalności. Decyzję rady o wygaśnięciu mandatu radnego doręcza się niezwłocznie zainteresowanemu i przesyła wojewodzie oraz komisarzowi wyborczemu.

Równocześnie może być ona zaskarżona do sądu administracyjnego przez zainteresowanego w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia uchwały.