Notariusze są rekordzistami wśród samorządów prawniczych w łamaniu prawa. Ostatnio Sąd Najwyższy uznał za niezgodne z prawem uchwały izb w Katowicach, Poznaniu, Poznaniu, Wrocławiu, Warszawie, Krakowie oraz Szczecinie.

– Wszystkie samorządy – adwokacki, radcowski i notarialny – mają ustawowy obowiązek dostarczania ministrowi sprawiedliwości każdej podjętej uchwały – tłumaczy Iwona Kujawa z departamentu nadzoru nad aplikacjami w Ministerstwie Sprawiedliwości.

Minister bada uchwały z punktu widzenia ich zgodności z prawem. Jeżeli stwierdzi, że jakaś jest sprzeczna z obowiązującym prawem, ma obowiązek zaskarżenia jej do Sądu Najwyższego.

– Najczęściej skarżone są uchwały samorządu notarialnego – zaznacza Iwona Kujawa.

Blokada dla aplikantów

Ostatnio zakwestionowane uchwały notariuszy przewidywały między innymi, że wpis na listę aplikantów nie jest równoznaczny z możliwością rozpoczęcia szkolenia. Rady nałożyły na aplikantów obowiązek znalezienia sobie patronów.

– Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone uchwały i stwierdził, że samorząd notarialny ma obowiązki o charakterze publicznoprawnym. Do tych obowiązków należy między innymi organizowanie aplikacji – mówi Iwona Kujawa.

Organizowanie aplikacji wiąże się zaś z obowiązkiem wyznaczenia przez radę patronów, a dla członków samorządu, czyli notariuszy, oznacza obowiązek objęcia patronatu nad wskazanym aplikantem. Uchwała rady Izby Notarialnej w Warszawie zawierała również regulacje stanowiące podstawę do skreślenia z listy aplikantów osoby, która nie usprawiedliwi nieobecności na szkoleniach lub otrzyma z kolokwium ocenę niedostateczną.

Ograniczanie konkurencji

Na bezprawne działania notariuszy zwrócił uwagę także Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Zdaniem prezes urzędu kodeks etyki zawodowej notariusza ograniczał bezpodstawnie konkurencję na rynku usług prawniczych. UOKiK zakwestionował postanowienie zawarte w kodeksie etycznym pozwalające notariuszowi otworzyć kancelarię w budynku, w którym mieści się już inna kancelaria, jedynie pod warunkiem uzyskania zgody Rady Izby Notarialnej. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane są porozumienia, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku właściwym. Zdaniem prezes, Krajowa Rada Notarialna naruszyła wspomniany zakaz.

Według notariuszy UOKiK nie ma prawa ingerować w wewnętrzne regulacje notariatu. Kodeks etyki nie reguluje bowiem relacji między notariuszami a konsumentami. Kwestionowany przepis dotyczy jedynie ustroju organizacyjnego samorządu zawodowego notariuszy, a tym samym stanowi strefę samodzielności działania samorządu podlegającą szczególnej ochronie.

Innego zdania jest UOKiK. W uzasadnieniu swojej decyzji podkreśla, że adresatem zakazów praktyk ograniczających konkurencję są obok przedsiębiorców także ich związki. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje związek przedsiębiorców jako izby, zrzeszenia i inne organizacje zrzeszające przedsiębiorców, jak również związki tych organizacji. Samorząd zawodowy notariuszy jest związkiem przedsiębiorców, którego uchwały podlegają ocenie w trybie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jego kodeks etyki podlega więc kontroli UOKiK.