Najbezpieczniejszą drogą dla pozyskiwania nieruchomości pod inwestycje celu publicznego przez jednostki samorządu terytorialnego jest zawieranie umowy sprzedaży na warunkach rynkowych, a dopiero na drugim miejscu skrupulatne i dokładne prowadzenie postępowania administracyjnego mającego na celu wywłaszczenie, w efekcie którego były właściciel nieruchomości otrzyma odszkodowanie odpowiadające rynkowej wartości gruntu.

Zawarcie umowy sprzedaży w miejsce wydawania decyzji o wywłaszczeniu w znacznej mierze upraszcza i przyspiesza rozpoczęcie ewentualnej inwestycji, gdyż eliminuje np. składanie odwołań do organów wyższego rzędu oraz skarg do sądów administracyjnych, których podstawą mogą być zarzuty natury proceduralnej, bądź też zarzuty co do wyceny stanowiącej podstawę ustalenia wysokości odszkodowania. Z powyższego wynika, że dana jednostka samorządu terytorialnego zdecydowana na realizację inwestycji celu publicznego, na gruncie którego nie jest właścicielem, może pozyskać go co do zasady na dwa sposoby: 1) w następstwie umowy sprzedaży albo 2) w następstwie wydania decyzji administracyjnej o wywłaszczeniu, poprzedzonej postępowaniem administracyjnym. Ponadto organ może pozyskać grunt także z mocy prawa np. w przypadku terenów przeznaczonych pod drogi publiczne – w takiej sytuacji własność gruntu wydzielonego pod drogi przechodzi na samorząd z chwilą, gdy decyzja o podziale staje się ostateczna. Wydanie decyzji wywłaszczeniowej przez starostę lub prezydenta miasta na prawach powiatu może prowadzić do odwołania się wywłaszczonego podmiotu do wojewody, a w przypadku utrzymania w mocy decyzji organu I instancji, także zaskarżenia obu decyzji do sądu administracyjnego.

Własność nieruchomości przechodzi na samorząd dopiero z chwilą wyczerpania środków odwoławczych na drodze administracyjnej, przy czym w przypadku złożenia skargi do sądu administracyjnego wykonanie decyzji wywłaszczeniowej podlega wstrzymaniu.