statystyki

Zaburzenia psychiczne coraz bardziej powszechne. Jak prawo traktuje chorych?

autor: Maciej Weryński10.10.2017, 10:32; Aktualizacja: 10.10.2017, 11:27
W polskim prawie konstrukcja ubezwłasnowolnienia pociąga za sobą automatycznie ograniczenie lub wyłączenie zdolności do czynności prawnych. Nie jest natomiast możliwe np. ustanowienie kuratora lub opiekuna pomagającego osobie upośledzonej, chorej psychicznie lub uzależnionej w prowadzeniu jej spraw

W polskim prawie konstrukcja ubezwłasnowolnienia pociąga za sobą automatycznie ograniczenie lub wyłączenie zdolności do czynności prawnych. Nie jest natomiast możliwe np. ustanowienie kuratora lub opiekuna pomagającego osobie upośledzonej, chorej psychicznie lub uzależnionej w prowadzeniu jej sprawźródło: ShutterStock

Według WHO zaburzenia psychiczne są czwartą grupą – po problemach z układem krążenia, nowotworach i urazach – chorób zagrażających zdrowiu Europejczyków. W 2020 r. mogą zająć drugą pozycję. Polskie prawo traktuje jednak chorych bardziej jak zagrożenie niż jak obywateli potrzebujących pomocy. Dziś Międzynarodowy Dzień Zdrowia Psychicznego.

Reklama


Polska ratyfikowała w 2012 r. Konwencję Praw Osób Niepełnosprawnych. Jej art. 12 mówi o równości wobec prawa (m.in. dostępie do sądu, wsparciu przy korzystaniu ze swoich praw, kontroli własnych spraw finansowych). „Zabezpieczenia zapewnią, że środki związane z korzystaniem ze zdolności prawnej będą respektowały prawa, wolę i preferencje osoby, będą wolne od konfliktu interesów i bezprawnych nacisków, będą proporcjonalne i dostosowane do sytuacji danej osoby, będą stosowane przez możliwie najkrótszy czas i będą podlegały stałemu przeglądowi przez właściwe, niezależne i bezstronne władze lub organ sądowy. Zabezpieczenia powinny być proporcjonalne do stopnia, w jakim takie środki wpływają na prawa i interesy danej osoby” – czytamy w pkt 4.

Czy tak jest w przypadku szczególnego rodzaju niepełnosprawności, jakim jest choroba psychiczna?

Podstawową regulację odnoszącą się do spraw chorych psychicznie Polaków – ustawę z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 882) – otwiera wielce obiecująca i godna poparcia preambuła. Państwo polskie uznaje w niej, że „zdrowie psychiczne jest fundamentalnym dobrem osobistym człowieka, a ochrona praw osób z zaburzeniami psychicznymi należy do obowiązków państwa”. I rzeczywiście – jak podkreśla się w wielu publikacjach – sama ustawa zdaje się chronić prawa osób chorych i zapewniać im właściwą pomoc i opiekę. Choćby przez nałożenie na władzę wykonawczą obowiązku tworzenia i realizowania Narodowych Programów Zdrowia Psychicznego, a następnie sprawozdawania z jego wykonania przed Sejmem. Praktyka wydaje się jednak inna i to zarówno w sferze przyznawanych chorym psychicznie praw (regulowanych także w innych ustawach, m.in. k.k., k.c., k.r.o., k.p.c., k.p.k.), jak i w praktycznej realizacji konkretnych zapisów.

Fatalne ubezwłasnowolnienie

Dla ochrony osoby psychicznie chorej przed skutkami jej własnych decyzji stosuje się ubezwłasnowolnienie. W myśl art. 13 par. 1 k.c. „osoba, która ukończyła lat 13, może być ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem”. Z kolei art. 16 par. 1. k.c. wskazuje, że „osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw”. Sąd ustanawia opiekę (ubezwłasnowolnienie całkowite), chyba że ubezwłasnowolniony pozostaje pod władzą rodzicielską, lub kuratelę (częściowe). Orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu całkowitym unieważnia automatycznie wszystkie czynności prawne chorego. Ubezwłasnowolniony częściowo może podejmować decyzje, które nie rodzą zobowiązań prawnych, i czynności prawne pod warunkiem zgody kuratora (np. może podjąć pracę i decydować o wydatkowaniu zarobków, nie może samodzielnie decydować o umowach). Ubezwłasnowolniony całkowicie nie może podejmować pracy, nawet gdyby fizycznie był do niej zdolny, traci także czynne prawo wyborcze (w myśl poglądu, że nie może współdecydować o rozwiązaniach dotyczących wszystkich osoba, która nie może decydować o samej sobie), prawa rodzicielskie. Orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu niesie więc ważkie konsekwencje dla jednostki, wobec której zapadło, dla jej rodziny i całego społeczeństwa.

Można się zgodzić, że cel instytucji ubezwłasnowolnienia – ochrona dobra osoby chorej – jest nadrzędny. Czy jednak może uzasadniać automatyczne pozbawienie praw, z których korzystanie nie zagraża samemu choremu ani innym osobom? Można wątpić, czy rzeczywiście w każdym przypadku takie pozbawienie praw jest zgodne z art. 31 ust. 3 konstytucji („Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw”).


Pozostało jeszcze 78% treści

Czytaj wszystkie artykuły
Miesiąc 97,90 zł
Zamów abonament

Mam kod promocyjny
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy INFOR Biznes. Kup licencję
Więcej na ten temat

Reklama


Artykuły powiązane

Polecane

Reklama

Komentarze (1)

  • Konopna Farmacja Poznań(2017-10-10 22:10) Zgłoś naruszenie 00

    Olej CBD jest używany do zwalczania symptomów zaburzeń lękowych, zaburzeń dwubiegunowości, zapalenia okrężnicy, cukrzycy, padaczki, choroby serca, stwardnienia rozsianego, nudności, chorób Parkinsona, reumatoidalnego zapalenia stawów, schizofrenii, zapalenia wątroby, nowotworów oraz wiele innych schorzeń. CBD jest jednym z głównych kanabinoidów zawartych w konopi, które coraz szerzej wracają do aptek i sklepów. W badaniach wykazano, że CBD aktywuje te same obszary mózgu , jak opioidowe środki przeciwbólowe, które w ten sposób działają przeciwbólowo. więcej na www konopiafarmacja pl

    Odpowiedz

Twój komentarz

Zanim dodasz komentarz - zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.

Widzisz naruszenie regulaminu? Zgłoś je!

Redakcja poleca

Galerie

Wyszukiwarka kancelarii

SzukajDodaj kancelarię

Polecane

Reklama