statystyki

Sąd Najwyższy: 100 lat i więcej!

autor: Artur Kotowski12.09.2017, 11:24; Aktualizacja: 12.09.2017, 11:43
prawo, Temida, sąd, wyrok, orzeczenie, sądownictwo

Sąd Najwyższy – ten symbol odrodzonego polskiego wymiaru sprawiedliwości – w istotny sposób przyczynia się do budowy suwerennej tożsamości prawnejźródło: ShutterStock

We wrześniu świętujemy stulecie działalności Sądu Najwyższego – symbolu orientacji polskiego sądownictwa ku zachodniej myśli prawniczej. Tradycja trybunału kasacyjnego sięga jednak w Polsce głębiej.

Reklama


Sąd Najwyższy jest symbolem idei, która już wiele wieków temu przewodziła polskim elitom politycznym: że wymiar sprawiedliwości wymaga gruntownie przygotowanych fachowców. Korzenie polskiego sądownictwa nadzwyczajnego (tzw. kontroli nadzwyczajnej) są bowiem znacznie głębsze i sięgają Trybunału Koronnego i Trybunału Głównego Litewskiego.

Monarcha był w Polsce najwyższym sędzią do 1578 r. W monarchii absolutnej sprawowanie wymiaru sprawiedliwości, w tym prawo do wyjęcia każdej sprawy spod kompetencji sądu, traktowano jako konstytutywne uprawnienie władzy monarszej. Tymczasem Rzeczpospolita szlachecka stopniowo ograniczała uprawnienia centralne, a szlachta „wierzyła w doskonałość ustrojową swojego państwa”. Utworzenie w 1578 r. nowoczesnego w swej formule Trybunału Głównego Koronnego było de facto zrzeczeniem się przez króla prerogatywy najwyższego sędziego (uczynił to Stefan Batory) i ograniczało centralną władzę polityczną. Po części było to wynikiem przeciążenia aparatu królewskiego wskutek wprowadzenia po 1523 r. apelacji od wyroków sądów szlacheckich-ziemskich i znaczących (kilkadziesiąt tysięcy spraw) zaległości na poziomie magistratu królewskiego. Trybunał Koronny oraz Trybunał Główny Litewski uchodzą zatem za rodzimy pierwowzór SN.

Podkreśla się, że przełomowe były te elementy, które wynikały z jego stałego funkcjonowania oraz pełnego oddzielenia od władzy politycznej. W XVI wieku Rzeczypospolita szlachecka dysponowała więc centralnym sądem – całkowicie niezależnym, o dużym stopniu profesjonalizacji personelu orzeczniczego. Jak zauważa prof. Wojciech Witkowski, „trybunał był pierwszym europejskim sądem niezależnym od króla i sejmu”. Obradował w Piotrkowie (dla Wielkopolski) i w Lublinie (dla Małopolski). Trybunał był ostateczną instancją odwoławczą dla spraw cywilnych i karnych. Sędziowie – określani mianem deputatów – wywodzili się ze szlachty (w większości) i z duchowieństwa. Egzekucją wydawanych zwykle w składzie trzech deputatów wyroków zajmowały się sądy niższe – szlacheckie.


Pozostało jeszcze 79% treści

Czytaj wszystkie artykuły
Miesiąc 97,90 zł
Zamów abonament

Mam kod promocyjny
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy INFOR Biznes. Kup licencję
Więcej na ten temat

Reklama


Artykuły powiązane

Polecane

Reklama

Twój komentarz

Zanim dodasz komentarz - zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.

Widzisz naruszenie regulaminu? Zgłoś je!

Redakcja poleca

Galerie

Wyszukiwarka kancelarii

SzukajDodaj kancelarię

Polecane

Reklama