rozwiń ›

Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł w sprawie Dody i wymusił zmiany w polskim prawie

W wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów znalazł się projekt ustawy o zmianie Kodeksu karnego. Wynika on bezpośrednio z wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) z 15 września 2022 r. w sprawie Doroty "Dody" Rabczewskiej przeciwko Polsce. Trybunał wskazał, że Polska naruszyła prawo do swobodnego wyrażania opinii (art. 10 Konwencji o ochronie praw człowieka), nakładając zbyt surowe sankcje – w tym więzienie – za przestępstwo obrazy uczuć religijnych. Przypomnijmy, że wyrok ETPC był korzystny dla Dody.

Uzasadnienie projektu ustawy i konieczności zmian w prawie

Kara pozbawienia wolności jest - zdaniem ETPC - nieproporcjonalna do czynu. Ministerstwo Sprawiedliwości projekt argumentuje tym, że „skoro trybunał orzekł, że nawet wysoka kara grzywny może być nieproporcjonalna do czynu zabronionego uregulowanego w art. 196 k.k., to tym bardziej za nieproporcjonalne może być uznana kara pozbawienia wolności do lat 2, a więc kara o charakterze izolacyjnym”.

Co miałoby się zmienić w Kodeksie karnym?

Projekt nowelizacji Kodeksu karnego nie likwiduje więc przestępstwa obrazy uczuć religijnych, ale zmienia sposób karania za ten czyn. Według propozycji, art. 196 k.k. miałby brzmieć:

„kto obraża uczucia religijne innych osób, znieważając publicznie przedmiot czci religijnej lub miejsce przeznaczone do publicznego wykonywania obrzędów religijnych, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności”.

Podstawa prawna

Przypomnijmy, że zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 196 Kodeksu karnego, kto obraża uczucia religijne innych osób, znieważając publicznie przedmiot czci religijnej lub miejsce przeznaczone do publicznego wykonywania obrzędów religijnych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Zmiana w praktyce

  • Likwidacja kary pozbawienia wolności za obrazę uczuć religijnych – pozostają tylko grzywna i kara ograniczenia wolności.
  • Zakaz tymczasowego aresztowania w takich sprawach – podejrzani nie będą mogli trafić do więzienia.
  • Wskazówka dla sądów i organów ścigania, by stosować kary proporcjonalne i adekwatne do czynu, bez naruszania wolności słowa.

Co oznacza zmiana Kodeksu karnego dla Polaków?

  • Więcej wolności – ryzyko więzienia za kontrowersyjny wpis czy utwór znacznie maleje.
  • Większa proporcjonalność kar – sądy będą mogły orzekać kary dopasowane do wagi przewinienia.
  • Koniec instrumentalnego wykorzystywania art. 196 Kodeksu karnego – brak kary pozbawienia wolności wyeliminuje możliwość używania przepisu do represji wobec osób publicznych.

Kiedy zmiany mogą wejść w życie?

Projekt przewiduje, że ustawa zacznie obowiązywać 14 dni po ogłoszeniu. Na ten moment propozycja zmian trafiła do opiniowania.