Do Sejmu trafił właśnie senacki projekt, który zapewnia obwinionemu dostęp do akt już na etapie postępowania wyjaśniającego
Do Sejmu trafił właśnie senacki projekt, który zapewnia obwinionemu dostęp do akt już na etapie postępowania wyjaśniającego
Dziś osoba podejrzana o popełnienie wykroczenia uzyskuje dostęp do akt dopiero po skierowaniu do sądu wniosku o ukaranie, kiedy zyskuje status obwinionego. Wówczas, jako strona postępowania, ona lub jej pełnomocnik mają wgląd do materiałów zgromadzonych w sprawie.
Wszystko dlatego, że kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (k.p.w.) regulując czynności procesowe w wielu miejscach odsyła do kodeksu postępowania karnego. Kluczowy art. 38 par. 1 odsyła do pierwszych czterech paragrafów art. 156 k.p.k., które określają sposób dostępu do akt sprawy sądowej, sporządzania z nich notatek, kserowania dokumentów itp. Natomiast par. 5 art. 156, który zapewnia stronom, obrońcom, pełnomocnikom oraz przedstawicielom ustawowym dostęp do materiałów także na etapie postępowania przygotowawczego, nie znalazł odzwierciedlenia w k.p.w.
W czerwcu ub.r. Trybunał Konstytucyjny na wniosek rzecznika praw obywatelskich uznał to za naruszenie prawa do obrony. W wyroku o sygn. akt K19/11 TK stwierdził, że prawo to ma charakter materialny (obejmuje wszystkie gwarancje procesowe z wglądem do akt), jak i formalny (prawo do obrońcy) i nie ma tu znaczenia, czy chodzi o postępowanie karne, czy o mniejszym stopniu represyjności), ani o jakie stadium tego postępowania.
– Często wykroczenia są bardziej dolegliwe niż przestępstwa. Wystarczy spojrzeć na katalog kar i praktykę sądów. Za wykroczenia często wymierzane są kary grzywny czy aresztu, a za przestępstwa, zwłaszcza gdy jest to pierwszy wybryk, bardzo często dostaje się karę w zawieszeniu – zauważa Marta Kolendowska-Matejczuk z zespołu prawa karnego Biura RPO.
Brak dostępu do akt sprawy na etapie czynności wyjaśniających w wielu przypadkach uniemożliwia skuteczną obronę.
– Klasyczny przykład stanowią sprawy fotoradarowe, gdzie obywatel dostaje pismo, że jest podejrzewany o popełnienie wykroczenia i albo ma się poddać karze, albo wskazać osobę, która to zrobiła. W przeciwnym wypadku zostanie ukarany za niewskazanie. Brak możliwości obejrzenia zdjęcia, które jest częścią akt sprawy, sprawia, że sytuacja przypomina kafkowski proces – tłumaczy Marta Kolendowska-Matejczuk.
Nowelizacja zgodnie z wyrokiem TK przyznaje też prawo do obrońcy już na etapie czynności sprawdzających. Obecnie art. 46 k.p.w. przewiduje prawo do kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym w razie zatrzymania, co sprowadza się do kontaktu w celu uzyskania porady prawnej.
– Natomiast projekt przyznaje prawo do obrońcy, który od początku może reprezentować osobę dopiero podejrzewaną o popełnienie wykroczenia – mówi Paweł Osik, wspólnik w Kancelarii Pietrzak Sidor & Wspólnicy.
Zdaniem wnioskodawców, czasem współpraca osoby podejrzewanej o popełnienie wykroczenia z adwokatem (lub od lipca 2015 r., radcą prawnym), może przyczynić się do odstąpienia od sporządzenia i skierowania wniosku o ukaranie jako niemającego dostatecznych podstaw. Dzięki temu sądy nie będą musiały zajmować się sprawami, w których i tak zapewne doszłoby do uniewinnienia lub umorzenia postępowania. Jak podkreślał TK, profesjonalnie prowadzona obrona w tej fazie postępowania, nawet jeżeli nie doprowadzi do zaniechania wystąpienia z wnioskiem o ukaranie, to pozwoli na zgromadzenie większej liczby dowodów obronnych. Także takich, których przeprowadzenie przed sądem może już być potem niemożliwe.
– Co ważne, nie trzeba czekać na wprowadzenie tej zmiany w kodeksie, by w sprawach o wykroczenia korzystać z prawa do obrońcy od początku postępowania. Jest to możliwe od chwili publikacji wyroku TK w Dzienniku Ustaw (16 czerwca 2014 r.) – dodaje mec. Osik.
Jako że TK nie odroczył wejścia w życie wyroku, to – nie czekając aż parlament dokona nowelizacji – należy interpretować przepisy kodeksu w duchu konstytucji, co potwierdza uchwała Sądu Najwyższego (sygn. akt I KZP/30/13).
Projekt przed I czytaniem
Dalszy ciąg materiału pod wideo
Powiązane
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama