Osoby naruszające przepisy ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminie podlegają odpowiedzialności: karnej, cywilnej i administracyjnej. Sankcje karne wynikają z art. 10 tej ustawy. Pierwsze z wymienionych w tym przepisie wykroczeń dotyczy prowadzenia działalności gospodarczej bez zezwolenia. Chodzi o działalność polegającą na usuwaniu, wykorzystywaniu i unieszkodliwianiu odpadów komunalnych, działalność ochronną przed bezdomnymi zwierzętami, prowadzenie dla nich schronisk czy też grzebowisk i spalarni zwłok zwierzęcych i ich części.

Działalność bez zezwolenia

Pojęcie „bez zezwolenia” należy rozumieć przede wszystkim jako prowadzenie powyższej działalności w ogóle bez wystąpienia o zezwolenie, po jego cofnięciu bądź upływu czasu, na jaki zostało przyznane.

W praktyce zdarzają się również przypadki, kiedy przedsiębiorcy rozpoczynają działalność po złożeniu wniosku o udzielenie zezwolenia, ale przed jego wydaniem (chodzi o decyzję ostateczną) przez organ administracji samorządowej. Tego rodzaju działalność jest również penalizowana ustawą.

Sprawcą tego wykroczenia może być każda osoba fizyczna niebędąca równocześnie osobą reprezentującą gminne jednostki organizacyjne.

Pewne trudności mogą się pojawić również na etapie ustalania osoby ponoszącej odpowiedzialność karną. O ile nie ma trudności w ustaleniu sprawcy w małych firmach, to inaczej jest już w dużych przedsiębiorstwach. W tym drugim przypadku obowiązuje zasada, że do odpowiedzialności należy pociągnąć tę osobę, która samodzielnie podejmuje w danej jednostce decyzje dotyczące kierunków działalności gospodarczej.

Charakteryzując to wykroczenie, trzeba podkreślić jeszcze kilka elementów. Przede wszystkim karalne jest prowadzenie działalności, czyli ciągłość działań, a nie jednorazowy, okazjonalny wywóz nieczystości sąsiada, zaś za opisane powyżej wykroczenie sprawcy grozi kara aresztu (od 5 dni do 30 dni) lub kara grzywny (od 20 zł do 5 tys. zł).

Drugie wykroczenie ustanawia art. 10 ust. 2 ustawy. Sprawcą tego czynu może być właściciel nieruchomości niewykonujący obowiązków wynikających z ustawy bądź kierownik budowy. Może być on popełniony zarówno z winy umyślnej, jak i nieumyślnej. Sprawca odpowiada zarówno wówczas, gdy celowo nie umieścił w nieruchomości pojemników do gromadzenia odpadów, jak i gdy zapomniał je umieścić.

Sankcje dla przedsiębiorców

Do grona potencjalnych sprawców tego wykroczenia zaliczyć też należy przedsiębiorców użytkujących tereny służące komunikacji publicznej, gdyż to na nich ustawodawca w art. 5 ust. 3 ustawy nałożył obowiązek sprzątnięcia i pozbycia się błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z przystanków komunikacyjnych oraz wydzielonych krawężnikiem lub oznakowaniem poziomym torowisk pojazdów szynowych. Za zarząd drogi będzie odpowiadać osoba fizyczna, która reprezentuje tę jednostkę organizacyjną w zakresie utrzymywania czystości i porządku.

Przepis art. 5 ust. 5 ustawy nakłada również na gminę obowiązek utrzymania czystości i porządku na jej terenie, a zatem i gmina – a ściślej pracownik reprezentujący gminę w tym zakresie – może stać się sprawcą tego czynu. Za popełnienie omawianego wykroczenia grozi kara grzywny. Można ją nałożyć także na podmiot, który nie wykonuje obowiązków określonych w regulaminie wydawanym przez radę gminy w formie uchwały.

Przepis art. 10 par. 2a ustawy upoważniający w tym przypadku do nałożenia kary grzywny Trybunał Konstytucyjny uznał za zgodny z konstytucją (wyrok z 28 lipca 2009 r., P. 65/2007, OTK ZU 2009/7A/114). Zdaniem TK okoliczność, że o grzywnie za wykroczenia z art. 10 ust. 2a ustawy orzekają sądy, postrzegana powinna być jako gwarancja orzekania w sprawach tego rodzaju w sposób bezstronny, profesjonalny i zindywidualizowany, przy każdorazowym uwzględnieniu stopnia społecznej szkodliwości konkretnych wykroczeń, stopnia zawinienia obwinionego, powtarzalności wykroczeń danego typu, a także innych aspektów prewencji ogólnej i szczególnej.

Karalność za prawie identycznie określony czyn przewiduje ponadto art. 117 kodeksu wykroczeń. Zgodnie z tym przepisem, kto, mając obowiązek utrzymywania czystości i porządku w obrębie nieruchomości, nie wykonuje swoich obowiązków lub nie stosuje się do wskazań i nakazów wydanych przez właściwe organy w celu zabezpieczenia należytego stanu sanitarnego i zwalczania chorób zakaźnych,– podlega karze grzywny do 1500 zł albo karze nagany. Przepis ten dotyczy wszystkich, którzy mają obowiązek utrzymywania czystości na terenie nieruchomości.