"Zabrania się fotografowania i filmowania eksponatów oraz sal ekspozycyjnych bez uzyskania pozwolenia dyrektora Muzeum. Fotografowanie możliwe jest po uzyskaniu zgody i uiszczeniu opłaty" - takie zapisy w regulaminach muzeów są nielegalne w myśl wyroku wydanego w maju przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Sąd rozstrzygnął w ten sposób sprawę założoną przez Michała Kosiarskiego przeciwko Muzeum Regionalnemu im. Dzieci Wrzesińskich we Wrześni.

Kosiarski zakwestionował zasadność zakazu robienia zdjęć ekspozycji bez pozwolenia dyrektora i wniesienia stosownej opłaty, a Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów przyznał mu rację. Po uprawomocnieniu się wyroku decyzja została przesłana do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który 25 maja niezgodny z prawem zapis umieścił w Rejestrze Klauzul Niedozwolonych.

"Teoretycznie tego dnia muzea powinny znieść zakazy fotografowania zbiorów, jednak sprawa nie jest taka prosta" - mówił PAP w ubiegłym tygodniu Piotr Majewski z działu prawnego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. PAP poprosił ministerstwo o ostateczną opinię w tej sprawie.

"Przepisy ustawy o muzeach nakładają na muzeum jedynie obowiązek pobrania opłaty za przygotowanie i udostępnienie obiektu muzealnego do innego celu niż zwiedzanie. Nie dają one jednak muzeum uprawnień do pobierania opłat za wykorzystywanie eksponatów już udostępnionych. Fotografowanie udostępnionych muzealiów nie narusza zatem ustawy o muzeach, jeżeli m.in. nie wpłynie to negatywnie na stan muzealiów i nie naruszy prawa autorskiego" - napisano w przesłanym PAP piśmie w resortu kultury.

W wielu muzeach, pomimo majowego wyroku, nie podjęto jeszcze żadnych kroków w sprawie umożliwienia bezpłatnego fotografowania muzealiów

"Należy jednak zwrócić uwagę, iż fotografowanie udostępnionych muzealiów musi być zgodne z zasadami bezpieczeństwa zbiorów i wymogami konserwatorskimi. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami określa zakres ochrony zabytków i obowiązek przeciwdziałania zagrożeniu lub uszczerbku wartości zabytku, jego zniszczenia i niewłaściwego korzystania z niego itp. W aspekcie fotografowania udostępnionych zbiorów może to oznaczać fotografowanie bez użycia lampy błyskowej" - napisano.

W wielu muzeach, pomimo majowego wyroku, nie podjęto jeszcze żadnych kroków w sprawie umożliwienia bezpłatnego fotografowania muzealiów.

W Krakowie, na Wawelu filmować i fotografować wolno tylko na zewnątrz pomieszczeń muzealnych. Wśród informacji dla zwiedzających zamieszczono i taką: "Na terenie wzgórza obowiązują zakazy: (...) fotografowania i filmowania wewnątrz ekspozycji".

"Nie podjęliśmy jeszcze żadnych kroków. Nic nie zmieniamy. Nie można fotografować ze względów konserwatorskich" - powiedział PAP Jerzy T. Petrus, wicedyrektor ds. muzealnych Zamku Królewskiego na Wawelu. Według wawelskich muzealników, światło lamp błyskowych jest szkodliwe dla zabytków. "A ja nie mam żadnej gwarancji, że zdjęcie zostanie wykonane bez flesza" - wyjaśnia Petrus. Zapewnił jednocześnie, że na Wawelu nigdy nie pobierano opłat za zgodę na fotografowanie, jeśli ktoś taką uzyskał.

"Skąd wiadomo, czy dane zdjęcie nie będzie wykorzystane np. do kradzieży?"

W Muzeum Lubelskim na zamku w Lublinie również obowiązuje zakaz fotografowania. Można to robić tylko za zgodą kierownictwa muzeum, które należy poinformować, w jakim celu zdjęcia będą wykonane. Zdaniem dyrektora Muzeum Lubelskiego Zygmunta Nasalskiego, o tym, czy wolno swobodnie fotografować zbiory, powinno decydować kierownictwo każdej placówki, które wie, jakie zbiory posiada i bierze odpowiedzialność za ich bezpieczeństwo. Nasalski uważa, że nie można pozwolić bezkarnie i swobodnie fotografować w muzeach, które mają cenne zbiory, tak jak nie można fotografować wnętrza skarbca bankowego.

"Skąd wiadomo, czy dane zdjęcie nie będzie wykorzystane np. do kradzieży? Wydajemy przecież duże pieniądze na ochronę muzeum, czy na konwoje cennych dzieł sztuki, żeby je chronić" - tłumaczy. Ponadto - jak wskazał Nasalski - fotografowanie i naświetlanie niektórym zbiorom może szkodzić.

Fotografowanie eksponowanych wewnątrz budynków dzieł sztuki jest niedozwolone też w Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku (Pomorskie). Dotyczy m.in. rzeźb gotyckich i największej na świecie kolekcji portretów Stanisława Ignacego Witkiewicza. Można natomiast zrobić sobie zdjęcie przy eksponacie bez flesza, co kosztuje 10 zł. Kierownik działu administracyjnego Muzeum Pomorza Środkowego Ewa Pawlukiewicz powiedziała PAP, że dyrekcja zastanawia się obecnie, jak rozwiązać kwestię fotografowania w związku z wyrokiem muzeum we Wrześni. Żadne decyzje jeszcze jednak nie zapadły.

W Lubuskim Muzeum Wojskowym w Drzonowie od kilku lat obowiązuje zakaz fotografowania eksponatów znajdujących się w XIX-wiecznym zabytkowym pałacu. "Mamy tam m.in. broń palną i białą o dużej wartości historycznej i materialnej. Dlatego, by zabezpieczyć te zbiory wprowadziłem kilka lat temu zakaz fotografowania. Jeśli będzie jednak decyzja ministerstwa, że nie wolno zakazywać fotografowania, to się jej podporządkuję" - powiedział PAP dyrektor placówki dr Włodzimierz Kwaśniewicz.