Pierwsze dwie takie sprawy wpłynęły do Sądu Rejonowego w Warszawie. Wnieśli je starostowie ostrowski i bielski. Powodem żądań ze strony samorządów jest niekonstytucyjne rozporządzenie ministra infrastruktury, które nakazywało pobieranie 500 zł za rejestrację pojazdu sprowadzonego z zagranicy. Trybunał Konstytucyjny uznał, że jest ono niezgodne z prawem i otworzył drogę właścicielom pojazdów do żądania zwrotu różnicy między zapłaconą kwotą a aktualną wysokością opłaty. Powiaty chcą, aby za błąd ministra zapłaciło państwo.

Wyrok Trybunału

Nienależnie pobrane opłaty za kartę pojazdu stały się jednym z najbardziej złożonych problemów wielu powiatów. Karta jest wydawana dla każdego sprowadzonego pojazdu samochodowego zarejestrowanego na terytorium Polski. Wysokość opłaty za jej wydanie w latach 2003–2006 wynosiła 500 zł, a taką stawkę regulowało rozporządzenie ministra infrastruktury z 28 lipca 2003 r.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 17 stycznia 2006 r. orzekł, że rozporządzenie jest niezgodne z prawem unijnym, że przepis ten traci moc obowiązującą 1 maja 2006 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że kwestionowany par. 1 ust. 1 rozporządzenia ministra infrastruktury z 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu jest niezgodny: z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym oraz z art. 92 ust. 1 i art. 217 konstytucji. Zdaniem Trybunału zawyżał on wysokość opłaty i tym samym rozporządzenie wykraczało poza zakres upoważnienia zawartego w ustawie. Ponadto przy ustalaniu wysokości opłat za kartę pojazdu uwzględnia nie tylko wysokość kosztów związanych z drukiem i dystrybucją kart, lecz także koszty pokrycia wydatków przeznaczonych na potrzeby związane z ewentualną utylizacją pojazdu. Konstytucja nakazuje wydawanie rozporządzeń w celu wykonania ustaw i wyklucza przejmowanie przez organ wydający rozporządzenie uprawnień ustawodawcy. Ustanowiona opłata za wydanie karty pojazdu stanowiła – ze względu na niewspółmierność do rzeczywistych kosztów druku i dystrybucji kart pojazdów – rodzaj daniny publicznej. Zdaniem Trybunału tego rodzaju danina może być nałożona wyłącznie w drodze ustawy, nie zaś przez rozporządzenie.

Postanowienie w sprawie opłat wydał także 10 grudnia 2007 r. Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich. Określił on jednoznacznie o zwrocie nienależnie pobranej kwoty 425 zł tytułem opłaty za wydanie karty pojazdu.

Żądania właścicieli

W wyniku nowelizacji przepisów dotyczących stawek pobieranych opłat od 15 kwietnia 2006 r. wysokość opłat za kartę pojazdu wynosi 75 zł. Spowodowało to, że właściciele pojazdów zaczęli masowo występować do sądów o zwrot nienależnie pobranych opłat, powołując się na art. 4171 par. 1 kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie aktu normatywnego, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności tego aktu z konstytucją. A właśnie taka sytuacja miała miejsce w przypadku opłat za wydanie karty pojazdu. W konsekwencji nienależnie pobrane pieniądze muszą zwracać kierowcom powiaty.

Sprawa zwrotu nienależnie pobranych opłat za wydane karty pojazdu została potraktowana przez sądy priorytetowo. Uznały one, że w sprawie o tak zakreślonym przedmiocie dopuszczalna jest zarówno droga sądowa przed sądem powszechnym, jak i przed sądem administracyjnym. Uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lutego 2008 r. w sposób wiążący przesądziła o dopuszczalności drogi sądowoadministracyjnej. Z kolei o dopuszczalności dochodzenia przedmiotowych roszczeń przed sądem powszechnym postanowił Sąd Najwyższy uchwałą z 16 maja 2007 r., III CZP 35/07.

Po stronie właścicieli aut bez wyjątku stają sądy.

– Jeżeli opłata za wydanie karty pojazdu określona w rozporządzeniu ministra infrastruktury z 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. nr 137, poz. 1310 ze zm.) była zawyżona w stosunku do wysokości związanych z jej drukiem i dystrybucją, to stronie należy się zwrot różnicy kwoty faktycznie uiszczonej i kwoty opłaty obowiązującej obecnie, przy uwzględnieniu rzeczywistych kosztów wydania karty – uzasadniał swój wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku z 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II S.A./Bk 699/09.