Odrębny tryb gospodarczy nie wystarczy

Wicepremier Morawiecki ma nieco racji. Przedsiębiorca, który przychodzi do sądu, musi liczyć się, że proces będzie trwać 13–14 miesięcy. Przez ten okres nie uzyska np. należnej zapłaty, a przecież ta może być gwarantem jego przetrwania na rynku. Do tego trzeba dodać czas potrzebny na przeprowadzenie egzekucji. Wydaje mi się jednak, że ta reforma zmieni niewiele. Optymalizacja postępowania to za mało. Należy pamiętać, że każda optymalizacja ma swoje granice. Osiągnęliśmy już próg bólu. Z ludzi, którzy zajmują się rozpoznawaniem spraw gospodarczych, jak bardzo byśmy nie próbowali przyspieszyć sprawy, nie zdołamy już wiele wycisnąć.

Wyprowadzić sprawy z sądu. Dobrym pomysłem jest stawianie na mediacje czy ADR-y, czyli alternatywne sposoby rozstrzygania sporów, ale można także wydelegować nakazy poza struktury sądów. Był już przecież pomysł notarialnego nakazu zapłaty. Takie rozwiązania mogłyby diametralnie przyspieszyć rozpoznawanie roszczeń gospodarczych. Reaktywacja samego postępowania gospodarczego, nawet ze zmianami, to wchodzenie do tej samej wody.

Jeżeli mówimy o sądownictwie gospodarczym, to nacisk nie powinien być kładziony na słowo „sądownictwo” tylko na „gospodarcze”. Przedsiębiorcy nie interesuje, czy dostanie dokument pozwalający mu egzekwować należność od sądu wydany w postępowaniu zwykłym czy gospodarczym, czy od notariusza. Przywrócenie odrębnego trybu dla spraw przedsiębiorców może być dobre, jeśli nałożymy rygory, np. skrócimy terminy, w których strony mają obligatoryjnie podejmować czynności. Siłą rzeczy skróci to czas postępowań. Ale należy pamiętać, że trzeba zrobić coś z górką zaległości, które są teraz. Nie widzę takiego potencjału w zaproponowanej nowelizacji. Rosną uprawnienia fiskusa. Może to jest kolejna przestrzeń, którą można by wykorzystać, żeby skrócić czas postępowań. Urzędy skarbowe zbierają duże ilości danych, które mogłyby pomóc sądom. Planowany do wdrożenia Centralny Rejestr Faktur mógłby np. posłużyć do wydawania nakazów zapłaty. W 2016 r. do sądów wpłynęło ponad pół miliona spraw, w których wydano nakazy.

W skrócie chodzi o to, że od maja 2012 r. strony stające przed sądem były traktowane tak samo. Odrębne postępowanie gospodarcze ma wprowadzić rozróżnienie – inne reguły będą dotyczyć pana Kowalskiego sądzącego się z panią Nowak, a inne w przypadku, kiedy jedna firma pozywa drugą.

Jest tutaj pewna niekonsekwencja. Projektodawca bowiem najwyraźniej zakłada, że jak ktoś otwiera firmę, to nagle zostaje omnibusem prawnym. Stolarz nie może znać się tylko na swoim fachu, ale także musi być specjalistą w zakresie prawa.

Zobacz także

Eksperci spierają się co do skuteczności nowych przepisów mających ratować firmy

Zapisz na później

Nie jestem zwolennikiem tego pomysłu, choć mogę to zaakceptować jako rozwiązanie wdrożeniowe, po to, żeby ci najmniejsi przedsiębiorcy mogli przystosować się do zmiany reguł gry. Szczególnie jeśli zostanie przywrócona prekluzja.

Pozwalanie na to, żeby przedsiębiorcy mogli się wyłączać z postępowania gospodarczego, nie jest szukaniem złotego środka. Błędem jest założenie, że obu stronom zależy na szybkim rozwiązaniu sprawy. Czasem odłożenie zapłaty w czasie jest dla danej firmy wygodne. Jeżeli pozwany dostaje nakaz zapłaty z możliwością wniesienia sprzeciwu i wie, że ma możliwość wyłączenia rygorów przyspieszających postępowanie, to będzie to robił. Wtedy całe przedsięwzięcie traci sens.

To żywotnie uderzało w przedsiębiorców. Jeśli porównać postępowanie gospodarcze do albumu muzycznego, prekluzja była jego największym singlem. W popularnej bazie prawniczej jest ponad 1100 wyroków wydanych na trzech przepisach dotyczących prekluzji.

To rozwiązanie rzeczywiście ma duży potencjał. To jest rzecz, o którą środowisko dopominało się od dłuższego czasu. Niektórzy sędziowie już to robią. Na pierwszym terminie analizują dokładnie sprawę, co przekłada się na zaoszczędzenie czasu i rzetelniejszą pracę – po prostu znajdują realne punkty sporne. Tutaj uchylam kapelusza przed Ministerstwem Sprawiedliwości. Należy jednak mieć na względzie, że trzeba jeszcze dużo pracy, żeby postępowania w sprawach gospodarczych mogły przebiegać sprawniej, z korzyścią dla całego systemu, i – jak powiedział wicepremier Morawiecki – dla polskiej gospodarki.