Tak. Prawo do dochodzenia odszkodowania za szkodę ma poszkodowany, oznacza to, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ma czynną legitymację procesową do wystąpienia z powództwem o naprawienie szkody przeciwko jej sprawcy.

Przepisy przewidują jednakże również możliwość subsydiarnego dochodzenia roszczeń przez wspólników poszkodowanej spółki wówczas, gdy z różnych powodów – zawinionych bądź niezależnych od niej – spółka nie wystąpi o naprawienie szkody.

Przykładowo, gdy podmiot ten nie dochodzi zwrotu bezpodstawnej wypłaty, wspólnik powinien wystąpić z roszczeniem w trybie artykułu 295 par. 1 kodeksu spółek handlowych.

Zobowiązani do naprawienia szkody – np. członkowie zarządu spółki – nie mogą powoływać się wówczas na uchwałę wspólników, w której udzielili im absolutorium, ani na zrzeczenie się przez spółkę roszczeń o odszkodowanie.

Oświadczenie woli wspólników wyrażone w formie uchwały o rezygnacji z roszczeń odszkodowawczych nie jest wyłącznie prawem wewnętrznym spółki, skoro wywiera bezpośrednie skutki w sferze procesowej w postaci niemożności skutecznego wytoczenia powództwa.

W tej sprawie zajął zresztą stanowisko m.in. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 23 listopada 2004 r (sygn. Ca 1716/03). Stwierdził w nim, że uchwała dotycząca zrzeczenia się roszczeń odszkodowawczych, aby była skuteczna wobec osób trzecich, wymaga jej ujawnienia przez zarząd i nie może być skuteczna wobec wspólnika obecnego na walnym zgromadzeniu.

Czy zrezygnowanie przez spółkę z dochodzenia roszczenia oznacza ostatecznie, że zwolniła ona dłużnika z obowiązku naprawienia szkody?

Nie. Rezygnacji z roszczeń nie można utożsamiać ze zwolnieniem z długu w rozumieniu art. 508 kodeksu cywilnego. Kodeksowe zwolnienie z długu wymaga bowiem zawarcia umowy między spółką reprezentowaną przez zarząd (jako wierzycielem) i pozwanym jako dłużnikiem.

Natomiast kodeks spółek handlowych nie definiuje pojęcia zrzeczenia się roszczenia ani nie ogranicza zgromadzenia wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w dysponowaniu tym jego uprawnieniem. Stanowi jedynie, że zwolnienie powinno mieć formę uchwały, tak jak pozostałe postanowienia dotyczące roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej spółce.

Czy dłużnik jest jakoś prawnie chroniony przed pochopnymi działaniami wspólników spółki, którzy chcieliby odzyskać pieniądze nawet wówczas, gdy sama poszkodowana spółka nie kwapi się z wystąpieniem z roszczeniami?

Tak. Sąd może nakazać powodowi złożenie kaucji na zabezpieczenie pokrycia szkody grożącej pozwanemu. Na takie postanowienie sądu zażalenie nie przysługuje; dopuszczalna jest natomiast kontrola tego postanowienia przez sąd drugiej instancji w postępowaniu wywołanym wniesieniem zażalenia na postanowienie o odrzuceniu pozwu.

Artykuł 295 kodeksu spółek handlowych chroni pozwanego, przeciwko któremu bezpodstawnie wytoczono powództwo, przyznając mu prawo dochodzenia roszczeń odszkodowawczych.

Jeżeli bowiem powództwo okaże się nieuzasadnione, a powód, wnosząc je, działał w złej wierze lub dopuścił się rażącego niedbalstwa, obowiązany jest naprawić szkodę wyrządzoną pozwanemu. Wspólnik będzie pozostawał w złej wierze, jeżeli wiedząc o bezzasadności powództwa jednak je wytoczy: na przykład pozwie niewłaściwą osobę, mimo że znał tożsamość podmiotu odpowiedzialnego.