Jaką rolę powinna odgrywać ustawa zasadnicza podczas wyrokowania?

Na etapie sądzenia rola konstytucji jako fundamentu prawnego systemu wartości nie może być marginalizowana. Potrzebę odwołań do konstytucji wywodzę z moich kilkudziesięcioletnich obserwacji sędziego, adwokata, urzędnika administracji państwowej i blisko dwudziestoletniego doświadczenia sędziego NSA. Konstytucji nie można traktować jako ozdobnika, zarówno w uzasadnieniach orzeczeń sądowych, jak i w życiu społecznym, przypominając sobie o jej roli jedynie przy okazji rocznic. Ona musi być żywą literą prawa, gdyż jest nie tylko fundamentem prawa, ale przede wszystkim fundamentem państwa.

Quiz: Co wiesz o polskiej Konstytucji?

Rozpocznij quiz »

W tym roku obchodzimy 15. rocznicę uchwalenia Konstytucji. Kiedy weszła w życie? Jak się ją stosuje? Sprawdź swoją wiedzę w naszym quizie.

Wszystkie quizy »

Sądzę, że należy rozpocząć publiczną debatę, nie tylko w środowiskach związanych z wymiarem sprawiedliwości, na temat rzeczywistego – nie formalnego, tylko realnego – miejsca konstytucji w Rzeczypospolitej. Akademia de Virion, której współprzewodniczę, proponuje ustawowe wprowadzenie do uzasadnień wyroków sądowych obowiązku umieszczenia zapisu o zgodności wyroku z konstytucją.

Czy jednak taki zapis, taki obowiązek, nie będzie naruszał niezawisłości sędziego, który orzeka?

Wprost przeciwnie. Z art. 178 konstytucji wynika, iż sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko konstytucji i ustawom. Zasada domniemania zgodności ustaw z konstytucją jest czytelna dla wąskiego grona specjalistów, stąd obowiązkiem sędziego powinno być upowszechnianie prawa w jego konstytucyjnym porządku. Obowiązek zamieszczenia w uzasadnieniu orzeczenia sądowego zapisu o jego zgodności z konstytucją korespondowałby z ww. artykułem oraz art. 8 ust. 2 konstytucji. Nałożenie obowiązku wprowadzania takiego zapisu do uzasadnienia wymaga oczywiście doprecyzowania ustawowego i o to akademia będzie zabiegała.

Jaki miałoby to cel?

To jedno krótkie zdanie może przemodelować sposób myślenia i sposób orzekania. W miejsce, mówiąc trochę przesadnie, automatyzmu stosowania przepisu prawa, pojawi się refleksja nie tylko nad tym, czy stosujemy prawidłowy przepis, czy dobrze go interpretujemy. Obudzi się przede wszystkim konieczność analizy sprawy w duchu praw i wolności zapisanych w konstytucji. Obudzi się w ten sposób duch prawa, którego brak doskwiera przecież zwykłym ludziom, samorządom, firmom, czyli społeczeństwu.

Akademia de Virion jest współorganizatorem odbywającej się dziś w Senacie RP konferencji z okazji 15-lecia uchwalenia Konstytucji RP pt. „Konstytucja jako fundament państwa prawa”.