Dużym udogodnieniem jest sporządzenie przez ZUS wielu dokumentów ubezpieczeniowych na podstawie danych z wniosku o wpis do ewidencji. Jednak niektóre formularze musi wypełnić samodzielnie przedsiębiorca. Wizyta w ZUS w celu ich złożenia nie jest jednak konieczna. Zgłoszenie do ubezpieczeń można przekazać w formie elektronicznej albo za pośrednictwem poczty.

Zakładanie własnej firmy

Osoba fizyczna, która zamierza rozpocząć wykonywanie działalności gospodarczej jednoosobowo albo w formie spółki cywilnej, musi wypełnić wniosek o wpis do ewidencji działalności gospodarczej (EDG – 1). Po jego złożeniu nastąpi wydanie wpisu do ewidencji, nadanie numeru NIP (jeżeli wcześniej osoba go nie miała) i REGON. Na podstawie danych z wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej ZUS sporządza pierwszorazowe dokumenty zgłoszeniowe płatnika składek ZUS ZFA. Na podstawie danych dotyczących rachunków bankowych sporządza także dokument ZUS ZBA, a na podstawie informacji o miejscach wykonywania działalności gospodarczej – dokument ZUS ZAA. Zasady te obowiązują od 31 marca 2009 r.

Podkreślić trzeba, że na podstawie danych z wniosku o wpis do ewidencji następuje zgłoszenie w ZUS przedsiębiorcy jako płatnika składek. Natomiast w celu zgłoszenia siebie do ubezpieczeń przedsiębiorca musi złożyć w ZUS formularz ZUS ZUA – gdy z działalności podlega ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu albo ZUS ZZA – gdy z działalności podlega tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu. Formularze te mogą być przekazane do ZUS w formie elektronicznej (opatrzone bezpiecznym popisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu) albo papierowej (złożone bezpośrednio w terenowej jednostce organizacyjnej ZUS albo przesłane za pośrednictwem poczty).

Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne

Osoba prowadząca działalność gospodarczą podlega z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu. Dobrowolne jest dla niej ubezpieczenie chorobowe. Na takich zasadach ubezpieczeniom podlegają także osoby prowadzące działalność gospodarczą, które mają ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, do czasu ustalenia prawa do emerytury. W innej sytuacji są pozostali renciści oraz emeryci prowadzący działalność gospodarczą. Dla nich ubezpieczenia emerytalne i rentowe są dobrowolne, natomiast ubezpieczenie zdrowotne jest  obowiązkowe.

Rozliczenia z ZUS

Oprócz dokumentów zgłoszeniowych osoba prowadząca działalność musi też składać dokumenty rozliczeniowe. Jeśli prowadzący działalność nikogo nie zatrudnia, a także gdy nie ma osoby współpracującej, należne za siebie składki wykazuje wyłącznie w deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA.

Należy pamiętać, że osoba prowadząca działalność, która opłaca składki od minimalnych podstaw wymiaru za siebie oraz ewentualnie za osobę współpracującą, zwolniona jest z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej i imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli nic nie uległo zmianie w stosunku do danych wykazanych w ostatnio złożonej deklaracji i raportach. Zwolnienie to obowiązuje także wówczas, gdy zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego jest spowodowana wyłącznie zmianą minimalnego wynagrodzenia lub przeciętnego wynagrodzenia.