Prawnicy oraz rzecznik praw obywatelskich uważają, że w takim przypadku to gminy w pierwszej kolejności powinny zapewnić eksmitowanemu pomieszczenie tymczasowe. Gminy jednak twierdzą, że nie będą w stanie finansowo sprostać takiemu obowiązkowi, gdyż już dziś są obciążone obowiązkiem zapewnienia lokali socjalnych.

– Wywiązanie się z tego zadania pochłania dużą część budżetów gminnych. A trzeba pamiętać, że gminy nie otrzymały na to dodatkowych środków – mówi Jarosław Kapsa z Urzędu Miasta w Częstochowie.

W pierwszej kolejności to władze państwowe powinny zostać obciążone obowiązkiem dostarczenia pomieszczenia tymczasowego w sytuacji, gdy sąd nie przyznał eksmitowanemu prawa do lokalu socjalnego – zgodnie twierdzą prawnicy oraz rzecznik praw obywatelskich. Gminy jednak bronią się i wskazują, że w rzeczywistości już dziś mają taki obowiązek, a jego realizacja pochłania z gminnych budżetów miliardy złotych.

Brak definicji

Przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie określają zasad zapewnienia pomieszczenia tymczasowego osobom, które zostały eksmitowane bez prawa do lokalu socjalnego. Tak stwierdził 4 listopada br. Trybunał Konstytucyjny. Sędziowie wskazali, że parlament powinien uzupełnić prawo, tak aby było wiadomo, kto jako pierwszy ma zapewnić pomieszczenie tymczasowe i na jak długi okres. Parlamentarzyści mają na to 12 miesięcy, bo dopiero po upływie tego czasu wyrok TK zacznie obowiązywać.

– Prawodawca nie zdefiniował pojęcia „pomieszczenie tymczasowe”. W szczególności nie wyjaśnił, na jaki okres pomieszczenie to powinno być zapewnione dłużnikowi, na kim ciąży obowiązek finansowania pobytu dłużnika w pomieszczeniach tymczasowych. Nie określono też maksymalnej wysokości opłat za takie pomieszczenie – wylicza błędy legislacyjne dr Jarosław Świeczkowski, prezes Krajowej Rady Komorniczej (KRK).

W związku z powyższym zdarzały się sytuacje, kiedy to komornicy musieli eksmitować dłużnika do pokoju w hotelu robotniczym, który wierzyciel wynajął i opłacił na kilka dni.

Fortele gmin

Rzecznik praw obywatelskich, który zaskarżył przepisy k.p.c. do trybunału, jest zdania, że to organy państwowe – gminy lub państwo – powinny zostać obciążone obowiązkiem dostarczenia pomieszczenia osobom eksmitowanym.

– To na władzach publicznych spoczywa konstytucyjny obowiązek udzielania pomocy mieszkaniowej obywatelom i zapobiegania bezdomności – wskazuje Kamila Dołowska, p.o. dyrektor zespołu prawa cywilnego w biurze RPO.

I podkreśla, że nie można tego publicznoprawnego obowiązku przerzucać na podmioty prywatne, a więc najczęściej na osoby fizyczne – właścicieli mieszkań, z których orzeczono eksmisję.

Podobnego zdania są inni prawnicy.

– Rozsądne wydaje się rozwiązanie analogiczne do sytuacji, w której sąd w wyroku eksmisyjnym przyznaje eksmitowanemu prawo do lokalu socjalnego. Na gminie powinien spoczywać wyraźny obowiązek w zakresie przyznania lokalu tymczasowego zabezpieczony przyznaniem wierzycielowi uprawnienia do dochodzenia odszkodowania w wysokości poniesionej szkody, jaką poniósł, nie mogąc korzystać ze swojego lokalu – mówi Paweł Bujko, prawnik z Kancelarii Radców Prawnych Lech Obara i Współpracownicy z Olsztyna.