Na cele nierolnicze i nieleśne można przeznaczać przede wszystkim grunty oznaczone w ewidencji gruntów jako nieużytki, a w razie ich braku – inne grunty o najniższej przydatności produkcyjnej. Przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne dokonuje się w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.

Zgoda i wniosek

Przeznaczenie na cele nierolnicze i nieleśne gruntów rolnych oraz gruntów leśnych wymaga w zależności od rodzaju klasy gruntów uzyskania zgody albo Ministerstwa Rolnictwa, albo Ministerstwa Środowiska, albo marszałka województwa (art. 7 ustawy z 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych).Wyrażenie zgody, o której mowa, następuje na wniosek wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Do wniosku dotyczącego gruntów leśnych stanowiących własność Skarbu Państwa wójt (burmistrz, prezydent miasta) dołącza opinię dyrektora regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych, a w odniesieniu do gruntów parków narodowych – opinię dyrektora parku. Marszałek województwa swoją opinię musi dołączyć do wniosku w sprawie gruntów rolnych stanowiących użytki rolne klas I–III oraz gruntów leśnych stanowiących własność Skarbu Państwa.

Opłaty za wyłączenie

Osoba, która uzyskała zezwolenie na wyłączenie gruntów z produkcji, jest obowiązana uiścić należność i opłaty roczne, a w odniesieniu do gruntów leśnych – także jednorazowe odszkodowanie w razie dokonania przedwczesnego wyrębu drzewostanu. Obowiązek taki powstaje od dnia faktycznego wyłączenia gruntów z produkcji. Właściciel, który w okresie dwóch lat zrezygnuje w całości lub w części z uzyskanego prawa do wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej lub leśnej, otrzymuje zwrot należności, jaką uiścił, odpowiednio do powierzchni gruntów niewyłączonych z produkcji. Zwrot uiszczonej należności następuje w terminie do trzech miesięcy od dnia zgłoszenia rezygnacji.

Umorzenie należności

Na wniosek organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego marszałek województwa – w odniesieniu do gruntów rolnych, dyrektor regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych – w odniesieniu do gruntów leśnych, a w odniesieniu do obszarów wchodzących w skład parków narodowych – dyrektor parku mogą umorzyć całość lub część należności i opłat rocznych, a w odniesieniu do gruntów leśnych również jednorazowe odszkodowanie w razie dokonania przedwczesnego wyrębu drzewostanu.

Umorzenie należności, o których mowa, możliwe jest w przypadku inwestycji o charakterze użyteczności publicznej z zakresu oświaty i wychowania, kultury, kultu religijnego oraz ochrony zdrowia i opieki społecznej. Ponadto określona inwestycja musi służy zaspokojeniu potrzeb lokalnej społeczności albo dotyczyć powiększenia lub założenia cmentarza. Umorzenie należności w związku z wyłączeniem gruntów możliwe jest, jeżeli obszar gruntu nie przekracza 1 ha i nie ma możliwości zrealizowania inwestycji na gruncie nieobjętym ochroną.