Organizowanie i dotowanie regionalnych przewozów kolejowych w ramach usług publicznych należy do zadań własnych samorządów poszczególnych województw od 2004 roku. Zmieniono wówczas zasady finansowania takich przewozów, gdyż środki na ten cel przestano czerpać z budżetu centralnego, a obowiązkiem tym obciążono budżety województw. Jednocześnie województwa uzyskały większy udział w przychodach z tytułu podatków. Do realizacji przewozów regionalnych została jednocześnie powołana spółka PKP Przewozy Regionalne, której kluczowym klientem stały się samorządy wojewódzkie. Nie oznacza to jednak, że znajdujące się na ich obszarach gminy nie mogą mieć wpływu na ofertę przewoźnika i strać się o zwiększenie liczby połączeń kolejowych. Wiąże się to jednak z koniecznością ponoszenia dodatkowych kosztów.

Kolej regionalna

Zadaniem władz województwa jest w pierwszej kolejności ustalenie zapotrzebowania na przewozy kolejowe. Powinny one tutaj zbadać przede wszystkim:

● zaludnienie,

● przestrzenne rozmieszczenie przedsiębiorców, szkół, urzędów administracji publicznej, instytucji kultury, ośrodków handlowych i miejsc wypoczynku,

● konkurencyjność i komplementarność innych niż kolej środków komunikacji;

● popyt na tego rodzaju usługi transportowe.

Po ustaleniu zapotrzebowania samorząd musi wybrać przewoźników kolejowych i zawrzeć z nimi umowy w sprawie organizowania i dotowania przewozów. Konieczne jest tutaj także opracowanie i wprowadzanie, rzecz jasna przy współpracy z przewoźnikiem kolejowym, planu połączeń na obszarze samego województwa lub też województw sąsiadujących. To jednak nie koniec zadań związanych z organizacją przewozów przez województwo, bo musi ono na bieżąco oceniać i kontrolować jakość wykonania usług przewozowych.

Wybór przewoźnika

Tryb wyboru przewoźników kolejowych jest odrębną kwestią, gdyż określają go co do zasady przepisy o zamówieniach publicznych. Podstawowymi kryteriami, które powinni brać pod uwagę przedstawiciele województwa przy udzielaniu zamówienia publicznego na wykonywanie przewozów, są wnioskowana przez wykonawcę wysokości dotacji, oferowana punktualność i częstotliwość kursowania pociągów, koszty świadczenia usług przewozowych czy przewidywane ceny biletów. Do specyfikacji istotnych warunków zamówienia powinien być dołączony projekt umowy ramowej o świadczenie usług publicznych.