Członkowie wspólnoty samorządowej mogą decydować, w drodze referendum, o sprawach dotyczących tej wspólnoty, w tym o odwołaniu pochodzącego z wyborów organu samorządu terytorialnego. Jest to przejaw demokracji bezpośredniej. Referenda lokalne polegają najczęściej na podaniu na karcie do głosowania odpowiedzi tak lub nie na postawione pytania lub na zdecydowaniu się co do jednego z przedstawionych tam wariantów.

O czym można decydować

W referendum lokalnym mieszkańcy jednostki samorządu terytorialnego jako członkowie wspólnoty samorządowej wyrażają w drodze głosowania swoją wolę co do sposobu rozstrzygania sprawy dotyczącej tej wspólnoty. Może to być sprawa mieszcząca się w zakresie zadań i kompetencji organów danej jednostki i zgodna z obowiązującym prawem (mieszkańcy pojedynczej gminy nie mogą np. zdecydować o wystąpieniu Polski z Unii Europejskiej) lub w sprawie odwołania organu stanowiącego tej jednostki, a w przypadku gminy także wójta (burmistrza, prezydenta miasta).

Referendum jest, odpowiednio do wspólnoty samorządowej, której spraw dotyczy: referendum gminnym, referendum powiatowym lub referendum wojewódzkim. Jego przedmiotem mogą być tylko sprawy publiczne mające znaczenie lokalne i co do których kompetencje nie zostały zastrzeżone innym organom państwowym. Przykładowo nie można zdecydować w nim o powszechnym uwłaszczeniu mieszkańców gminy mieniem komunalnym przez emisję bonów prywatyzacyjnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 marca 1998 r., II SA/Wr 288/98). Nie można także przeprowadzać referendum gminnego w sprawie podziału gminy na dwie mniejsze jednostki, ale pod rozwagę mieszkańców mogą być już poddane kwestie związane z przebiegiem nowych i przebudową już istniejących tras komunikacyjnych. W takim przypadku będzie miało ono charakter konsultacyjny (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z roku 2007, sygn. akt II SA/Wa 2097/2007).

Przedmiotem referendum gminnego może być również samoopodatkowanie się mieszkańców na cele publiczne mieszczące się w zakresie zadań i kompetencji organów gminy. Ustawa zastrzega, że w tych sprawach rozstrzyga się wyłącznie w drodze referendum.

To jest tylko część artykułu. W pełnej wersji dowiesz się więcej na temat:

Inicjatywy mieszkańców

Odwołania burmistrza

Inicjatywy rady lub mieszkańców

Powiadomienia zarządu

Ogłoszenia o referendum

Referendum w sprawie odwołania

Referendum w innych sprawach

Kampanii referendalnej

Trybu przeprowadzania referendum

Wymaganej frekwencji

To jest tylko część artykułu, zobacz pełną treść w e-wydaniu Dziennika Gazety Prawnej: Jak przeprowadzić referendum lokalne