● Jaką rolę podczas orzekania w austriackich procesach ma werdykt ławy przysięgłych? Czy jest on niepodważalny?

- Sąd przysięgłych jest właściwy do rozstrzygania spraw o najwyższym ciężarze gatunkowym. Czyn musi być zagrożony karą co najmniej pięciu lat, przy czym górna granica zagrożenia karą musi przekraczać dziesięć lat pozbawienia wolności. Od wyroku sądu przysięgłych można wnieść środek odwoławczy do Sądu Najwyższego w postaci skargi na nieważność postępowania, jak również do Wyższego Sądu Krajowego w postaci apelacji, która podważa się wysokość zasądzonej kary. Ponieważ w kwestii dokonania czynu i winy sprawcy rozstrzygają wyłącznie sędziowie przysięgli, to wyrok Sądu Przysięgłych nie zawiera uzasadnienia. Tym samym praktycznie niemożliwe jest podważenie takiego wyroku. Dopiero gdy rozstrzygnięcie Sędziów Przysięgłych byłoby absurdalne, to sędzia zawodowy przewodniczący obradom Sądu Przysięgłych ma możliwość uchylenia wyroku i przeprowadzenia ponownego postępowania dowodowego.

● Czy instytucja ławy przysięgłych sprawdziłaby się w polskich warunkach?

- Instytucja Sądu Przysięgłych nie sprawdza się w Austrii. Proszę zważyć, iż laicy muszą odpowiedzieć niejednokrotnie na skomplikowane pytania prawne. Przysięgli muszą oceniać, czy przyznanie się oskarżonego należy zakwalifikować jako przyznanie się w sensie prawnym. W takich sprawach powinien rozstrzygać Sąd Najwyższy, a nie laicy.

● Tak więc ludzie, którzy nie znają się w ogóle na prawie, decydują o losie oskarżonego.

- Niezupełnie. Zanim przysięgli wydadzą wyrok, są pouczani przez sędziego zawodowego w kwestii oceny prawnej rozpatrywanego stanu faktycznego. Jest to taki przyspieszony kurs prawa. Na jego podstawie przysięgli decydują o wolności człowieka. Co istotne, obrońca oskarżonego nie może być obecny przy pouczaniu przysięgłych przez sędziego zawodowego. W konsekwencji istnieje niebezpieczeństwo, że sędzia zawodowy zasugeruje sędziom przysięgłym, jakie rozstrzygnięcie ma zapaść. Zaledwie w kwestii kary sędziowie przysięgli wyrokują wspólnie z sędziami zawodowymi. Z uwagi na te kwestie instytucja Sądu Przysięgłych nie sprawdziłaby się również i w Polsce. Władze austriackie dostrzegają ten problem. Minister sprawiedliwości Claudia Bandion-Ordner przygotowuje projekt ustawy zmieniający kodeks postępowania karnego, w myśl której o całości sprawy mieliby decydować sędziowie przysięgli wraz z sędziami zawodowymi.

● Wielu polskich prawników opowiada się za wprowadzeniem do procedury karnej sędziego śledczego. Czy w austriackim systemie występuje sędzia śledczy?

- Instytucja sędziego przysięgłego funkcjonowała w austriackim kodeksie postępowania karnego do końca 2007 roku. Ciężar prowadzenia śledztwa został teraz przeniesiony w całości na prokuratora.