Najważniejsze rozwiązania noweli KK z 8.06.2010
Obowiązująca od 8 czerwca 2010 roku nowelizacja kodeksu karnego i Kodeksu Karnego Wykonawczego, która uwzględniła postulaty praktyków, ułatwiła i uelastyczniła proces wykonania kary ograniczenia wolności. Najważniejsze rozwiązania to m.in.
1.Usprawnienie obiegu informacji pomiędzy sądem, kuratorem sądowym, skazanym oraz podmiotem, u którego skazany wykonuje pracę;
2.Odciążenie sądu w szczegółowych decyzjach dotyczących sposobu wykonywania kary ograniczenia wolności poprzez powierzenie ich kuratorowi sądowemu jako sprawującemu całościowy nadzór nad wykonywaniem tej kary i zastrzeżenie dla sądu jedynie najbardziej istotnych decyzji merytorycznych;
3.Poszerzenie kręgu podmiotów, w których praca skazanego może być wykonywana;
4.Ograniczenie ciążących na podmiotach obowiązków związanych z organizacją pracy skazanym, przede wszystkim poprzez zwolnienie tych podmiotów od konieczności ponoszenia kosztów ubezpieczenia skazanych i przerzucenie tego obowiązku na Skarb Państwa;
5.Zwiększenie zdyscyplinowania skazanych poprzez zobowiązanie kuratora sądowego do złożenia wniosku o orzeczenie kary zastępczej w przypadku, gdy skazany nie stawi się na wezwanie, oświadczy, że nie wyraża zgody na podjęcie pracy, nie podejmie pracy w wyznaczonym terminie lub w inny sposób uchyla się od odbywania kary ograniczenia wolności lub wykonania ciążących na nim obowiązków;
6.Ułatwienie skazanym wykonywania kary poprzez umożliwienie pracy w dni wolne od pracy;
7.Wyeliminowanie instytucji dozoru przy orzekaniu kary ograniczenia wolności;
Z punktu widzenia zarówno sądów, jak i organów samorządu terytorialnego najbardziej istotne zmiany dotyczą radykalnego poszerzenia kręgu podmiotów, w których praca skazanego może być wykonywana, a także ograniczenia ich obowiązków finansowych i organizacyjnych. Zadania podmiotów zatrudniających sprowadzone zostały do niezbędnego zakresu poprzez zredukowanie do minimum administracyjnych czynności związanych z organizacją i dokumentowaniem przebiegu wykonywania pracy. Bez współpracy i koordynacji działań ze z strony sądów oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów gmin lub miast, w których te sądy funkcjonują, zasadnicza intencja ustawodawcy w postaci upowszechnienia stosowania kary ograniczenia wolności i podniesienia jej skuteczności nie będzie możliwa do praktycznego zrealizowania – powiedział Minister Sprawiedliwości Krzysztof Kwiatkowski.
Wyniki działań współpracy z organami samorządu terytorialnego
Podczas spotkania z przedstawicielami m.in.: Unii Metropolii Polskich, Związku Miast Polskich, Związku Gmin Wiejskich RP, Związku Powiatów Polskich, Unii Miasteczek Polskich oraz przedstawiciele Krajowej Rady Kuratorów, zostały przeanalizowane informacje związane z wprowadzonymi w życie z dniem 8 czerwca 2010 roku przepisami kodeksu karnego wykonawczego dotyczącymi wykonywania kary ograniczenia wolności oraz przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 czerwca 2010 roku w sprawie podmiotów, w których jest wykonywana kara ograniczenia wolności oraz praca społecznie użyteczna – w zakresie współpracy z organami samorządu terytorialnego i wyznaczonymi w trybie powołanych przepisów podmiotami. Obecnie współpraca ta układa się dobrze. Wszelkie trudności mają zaledwie charakter lokalny i w swej istocie marginalny. Problemy te dotyczą prawidłowego wdrożenia przepisów do ich realizacji. Są to problemy natury organizacyjne, a nie prawnej – mówił Krzysztof Mycka, Naczelnik Wydziału Kurateli w Departamencie Wykonania Orzeczeń i Probacji MS.
Rady do spraw społecznej readaptacji i pomocy skazanym
Terenowe rady do spraw społecznej readaptacji i pomocy skazanym funkcjonują w trybie art. 40 § 3 kodeksu karnego wykonawczego. Podczas spotkania przestawiono sytuację z obecnego stanu funkcjonowania rad w obszarze poszczególnych okręgów. Jak poinformował Minister Sprawiedliwości, rady do spraw społecznej readaptacji i pomocy skazanym funkcjonują jedynie w 6 województwach, tj. podkarpackie, małopolskie, kujawsko-pomorskie, wielkopolskie, warmińsko-mazurskie, podlaskie. W pozostałych 10 województwach (śląskim, pomorskim, świętokrzyskim, opolskim, zachodniopomorskim, mazowieckim, dolnośląskim, łódzkim, lubuskim i lubelski) rady nie zostały powołane. W województwie mazowieckim rada terenowa funkcjonowała w okresie od 2003 do 2007 roku.
Po upływie 4 letniej kadencji Wojewoda Mazowiecki nie powołał kolejne, pomimo pozytywnej oceny dorobku rady ze strony podmiotów uczestniczących w jej pracach oraz rekomendacji kontynuowania jej działalności. Z kolei w województwie łódzkim lokalna rada funkcjonowała w okresie od 2005 do 2009 roku. Nie została powołana na kolejną kadencję, ponieważ – jak wynika z oświadczenia miejscowego kuratora okręgowego – zaangażowanie w jej działalność przejawiali wyłącznie kuratorzy sądowi i przedstawiciele służby więziennej. Należy podkreślić, iż należycie skompletowana i dobrze zorganizowana rada, skupiająca przedstawicieli wszystkich najważniejszych środowisk i instytucji lokalnych, może stanowić rzeczywista platformę do wymiany poglądów i opinii na temat lokalnej polityki karnej. Rady uświadamiają przedstawicielom lokalnym społeczności, zwłaszcza samorządom terytorialnym, konieczność uczestniczenia w procesie readaptacji i reintegracji skazanych, dla zachowanie bezpieczeństwa publicznego oraz minimalizowania licznych problemów społecznych wiążący się ze skazaniem.
Ciekawostką przedstawioną podczas spotkania jest statystyka odnosząca się do liczby godzin przepracowanych przez skazanych w ramach prac społecznie użytecznych w społeczności lokalnej (w gminach), która do czerwca 2010 r. (tj. przez okres 6 miesięcy) wyniosła 3 mln przepracowanych godzin w sumie.
Praca na rzecz społeczności
Przewodniczący Krajowej Rady Kuratorów, Andrzej Martuszewicz mówił o promocji i propagowaniu pracy na rzecz społeczność lokalnych (praca społecznie użyteczna) w samorządach. Wszędzie tam gdzie przestępca wykonuje taką karę, ponosi rodzaj wstydu wobec własnego środowiska, natomiast w oczach środowiska lokalnego zyskuje szacunek, na który nie mógłby liczyć w innych okolicznościach. Z kolei Michał Kaczmarek, Wiceprzewodniczący Sejmiku woj. Łódzkiego, przekonywał, iż taka zamienna praca zamiast wyroku musi być doskonale zorganizowana. To nie może być praca dla pracy. Ów praca musi być efektywna u użyteczna społecznie. Należy założyć, że to są ludzie tacy jak my. Najlepszym rozwiązaniem byłoby przejęcie większości obowiązków ciążących obecnie na sądzie i kuratorze sądowym, prze instytucje pomocy społecznej, tak jak to funkcjonuje m.in. w Wielkiej Brytanii.
Współpraca, a aspekt finansowy
Ze względu na dużą liczbę osób osadzonych przypadających na 100 000 mieszkańców w Polsce 9prizonizacja polskiego społeczeństwa jest jedną z najwyższych w Unii Europejskiej) godny uwagi jest (oprócz kosztów utrzymania więziennictwa) aspekt rezultatów polityki karnej wyrażający się w skutkach finansowych dla samorządów lokalnych, gdyż obciążająca budżety gminne pomoc społeczna kierowana jest często do osób zagrożonych wykluczeniem i pogłębiającą się demoralizacją, które uporczywie dopuszczają się drobniejszych, ale uciążliwych społecznie przestępstw.
Współpraca samorządu terytorialnego z wymiarem sprawiedliwości ma ogromne znacznie dla tworzenia systemu prewencji opartego na resocjalizacji i reintegracji wobec osób skazanych, którzy pozostają na wolności, a więc wobec wykonujących pracę na cele społeczne, warunkowo przedterminowo zwolnionych i skazanych na kare pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Praktyczna realizacja takiej współpracy jest możliwa poprzez zawieranie miejscowych porozumień z kuratorami okręgowymi, zespołami kuratorskimi, służby sądowej i organizacjami pozarządowymi zajmującymi się praca ze skazanymi.

Agnieszka Wencek

Zobacz także:

Nowy pawilon z celami dla 242 więźniów w Pińczowie