Projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw, przedłożony przez ministra nauki i szkolnictwa wyższego zmienia funkcjonowanie szkolnictwa wyższego w Polsce poprzez wprowadzenie rozwiązań zwiększających wolność programową uczelni oraz podnoszących jakość i efektywność systemu szkolnictwa wyższego.

Przygotowane rozwiązania prawne są spójne z przyjętymi przez Sejm 18 marca 2010 r. sześcioma ustawami reformującymi system nauki, które zaczną obowiązywać już od 1 października 2010 roku.

Strategiczne cele rządu w kształtowaniu zarządzania szkolnictwem wyższym

1.Wolność programowa uczelni w oparciu o Krajowe Ramy Kwalifikacji - przewiduje się likwidację obowiązujących obecnie centralnych standardów kształcenia;

2.Wzrost autonomii uczelni w obszarze swobodnego określania i realizacji misji, w tym kształtowania oferty dydaktycznej oraz gospodarowania zasobami materialnymi i niematerialnymi szkoły;

3.Zróżnicowanie uczelni: w tym modelu proponuje się istnienie uczelni elitarnych, konkurujących z najlepszymi uczelniami w Europie, oraz uczelni zawodowych – prowadzących działalność dydaktyczną polegającą na zaspokajaniu potrzeb lokalnych i regionalnych;

4.Nastawienie na finansowanie zadaniowe poprzez propagowanie możliwości zdobywania środków na drodze konkurencyjnej, otwartej dla uczelni publicznych i niepublicznych;

5.Zwiększenie nacisku na jakość prowadzonych badań naukowych oraz ich powiązanie z otoczeniem gospodarczo-społecznym uczelni.

Nowelizacja przewiduje także działania deregulacyjne oraz decentralizujące funkcjonowanie szkolnictwa wyższego.

Utrzymany będzie dotychczasowy sposób finansowania uczelni z zachowaniem corocznej waloryzacji. Wyłanianie krajowych ośrodków wiodących (KNOW) umożliwi powstanie ośrodków o najwyższym potencjale naukowym i najwyższej jakości kształcenia.

Zmiany obejmą ponadto członkostwo w Polskiej Komisji Akredytacyjnej, Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz w Centralnej Komisji do spraw Stopni i Tytułów - będzie można w nich zasiadać przez dwie następujące po sobie kadencje.

W sprawach związanych z dynamicznym modelem kształcenia przewidziano znaczne zmiany prowadzące do uproszczenia i zwiększenia przejrzystości ścieżki awansu naukowego. Przyjęte w projekcie rozwiązania zmierzają do tego, by perspektywa zdobywania kolejnych stopni oraz tytułu naukowego działała motywująco i wspomagała rozwój naukowy.

Proponuje się wprowadzenie przejrzystych procedur konkursowych na stanowiska uczelniane oraz - szersze niż dotąd - otwarcie na badaczy z zagranicy. Warunkiem otwarcia przewodu doktorskiego ma być co najmniej jedna publikacja w czasopiśmie naukowym o zasięgu krajowym lub w recenzowanym sprawozdaniu z międzynarodowej konferencji naukowej. Zniesione będą ograniczenia liczby zagranicznych recenzentów.

Doktoranci mają otrzymywać większe wsparcie finansowe, a wyróżniające się osoby będą miały szansę na dodatkowe stypendium. Praca doktorska i jej obrona będzie mogła być przedkładana w języku obcym. Doktoraty oraz recenzje będą publikowane na stronie internetowej uczelni lub instytutu prowadzącego przewód doktorski.

Wprowadzony zostanie obowiązek stosowania trybu konkursowego przy kwalifikacji na studia doktoranckie. Ponadto w przewodzie doktorskim będzie występować tzw. promotor pomocniczy.

Przewidziano przepisy upraszczające i skracające procedurę habilitacyjną - nie będzie m.in. wymogu kolokwium i wykładu habilitacyjnego. Zwiększy się udział recenzentów zewnętrznych, a procedura przewodu skróci się z 11 do 4 miesięcy.

Zgodnie z przepisami projektu nowelizacji ustawy, ograniczeniu ulegnie wieloetatowość. Dodatkowy etat będzie możliwy jedynie po uzyskaniu zgody rektora. Nauczyciele akademiccy będą wyłaniani wyłącznie na drodze konkursu. Przewiduje się, że obowiązek oceny działalności naukowej, dydaktycznej i organizacyjnej nauczycieli akademickich będzie dokonywany nie rzadziej niż co 2 lata, a profesorów – raz na 4 lata.

Dwie kolejne negatywne opinie będą podstawą do rozwiązania umowy o pracę oraz umowy wynikającej z mianowania. Z mianowanym nauczycielem akademickim będzie można rozwiązać umowę z końcem roku akademickiego, w którym osiągnął wiek emerytalny. Jeśli chodzi o profesorów zatrudnionych na stanowisku profesora nadzwyczajnego lub zwyczajnego w uczelni publicznej, umowa będzie rozwiązywana z końcem roku akademickiego, w którym ukończył on 70 lat.

Idea zwiększenia dostępności do studiów wyższych będzie realizowana poprzez większy dostęp do studiów bezpłatnych. Tylko 10 proc. studentów będzie mogło podejmować studia dodatkowe, będą to studenci, którzy mają odpowiednie wyniki naukowe na pierwszym kierunku studiów.

Do projektu nowelizacji ustawy wprowadzono katalog bezpłatnych usług edukacyjnych, które mają być świadczone studentom uczelni płatnych i bezpłatnych. Zwiększeniu ochrony praw studenta ma służyć wprowadzenie umów cywilno-prawnych między uczelnią a studentami studiów stacjonarnych w uczelniach publicznych.

PS/KPRM