W toku wystąpienia przypomniał swoją wcześniejszą inicjatywę powołania Rady Stanu. Ten nowy organ miałby za zadanie kontrolowanie zasad stanowienia prawa na początku procesu legislacyjnego (w odróżnieniu od Trybunału Konstytucyjnego, który przeprowadza taką kontrolę na końcu tego procesu). Ale nadto do jego zadań należałoby sporządzanie ocen przedstawiających funkcjonowanie prawa w praktyce (kontrola postlegislacyjna).
Zdaniem RPO w okresie kilku ostatnich lat obserwujemy bardzo niepokojący proces tworzenia złego prawa. Można oczywiście wskazać na wiele przyczyn tego zjawiska. Jednakże jedną z ważniejszych przyczyn jest niewłaściwie pojęta rola, jaką państwo powinno odgrywać w życiu społecznym i gospodarczym. Państwo chce przyjmować na siebie więcej obowiązków niż powinno i może wykonywać. Ten szeroko rozumiany interwencjonalizm państwa staje się stopniowo źródłem strukturalnego kryzysu całego prawa (nie tylko publicznego).
Można odnieść wrażenie, że zdaniem parlamentarzystów każde negatywne zjawisko w dowolnej sferze życia uda się naprawić przy pomocy nowej ustawy. Parlament uchwala co i rusz nowe normy prawne (a mówiąc ściślej nowelizuje poprzednie akty prawne, w efekcie czego liczba nowelizacji - o czym ze smutkiem przypomniał rzecznik - już dawno przekroczyła liczbę nowych ustaw).
Przejawem szczególnej degradacji prawa jest to, że poszczególne akty prawne są coraz dłuższe i stają się coraz mniej zrozumiałe dla adresatów. Pospiesznie uchwalane nowelizacje trzeba jeszcze szybciej nowelizować z powodu błędów nie tylko merytorycznych, ale nawet (o tempora!) z powodu nieznajomości najbardziej podstawowych zasad techniki legislacyjnej.
Jeżeli parlament ma prawidłowo wypełniać swoje konstytucyjne obowiązki w zakresie legislacji, to nie może ograniczać się tylko do tworzenia prawa. Musi prowadzić stały monitoring funkcjonowania prawa już uchwalonego. Musi dysponować wiedzą na temat stopnia przestrzegania prawa. Jeżeli parlament nie dysponuje rzetelną wiedzą na ten temat, to staje się - jak to mocno podkreślił rzecznik - zwykłą fabryką do tworzenia pustych, nieskierowanych do konkretnego adresata, norm prawnych.
Nie jest prawdą - na co wyraźnie zwrócił uwagę rzecznik - że wszystkie sfery życia społecznego muszą być uregulowane za pomocą norm prawnych. Nadregulacja prawa powoduje, że adresaci norm prawnych nie tylko ich nie znają, ale niejednokrotnie wyrażają spore zdumienie, że dana sfera jest uregulowana przepisami tej czy innej ustawy.
Proces degradacji prawa musi zostać natychmiast zatrzymany. Sytuacja dojrzała do podjęcia radykalnych kroków.
Jednym z takich kroków powinno być powołanie Rady Stanu, która uzmysłowi posłom i senatorom, że niedopuszczalne jest tworzenie prawa, którego nikt (dosłownie nikt) nie przestrzega. Jako przykład normy, której nikt nie przestrzega rzecznik praw obywatelskich wskazał przepis Prawa o ruchu drogowym, zgodnie z którym maksymalna szybkość w terenie zabudowanym wynosi 50 km/h. Tego typu przepisy pogłębiają znacząco zjawisko degradacji prawa.
Gdy słyszę o pomysłach legislacyjnych dotyczących zakazu palenia papierosów we wszystkich miejscach publicznych (przez które autorzy rozumieją także łąkę nad rzeką czy zamknięte puby lub bary) albo o pomyśle oddzielenia parlamentarzystów od społeczeństwa przez zakazanie im sprawowania jakichkolwiek funkcji lub wykonywania jakichkolwiek zawodów, to już nie błagam, ale krzyczę z rozpaczy! Panie rzeczniku, niech pan szybko tworzy Radę Stanu, gdyż za chwilę będzie już za późno i nawet ona nie zdoła uratować praw Rzeczypospolitej!
LESZEK ZABIELSKI
notariusz
ikona lupy />
Leszek Zabielski, notariusz / DGP