Kontrowersje prawne

– Nierealne jest zakazywanie studentom kopiowania fragmentu książki w celu przygotowania się na zajęcia, ale właściciel praw autorskich może i powinien korzystać z wynagrodzenia za wykorzystanie treści – podkreśla Ireneusz Piecuch, Partner w kancelarii CMS Cameron McKenna.

Jak każdy przepis nakładający na przedsiębiorstwa dodatkowe obciążenia finansowe, także i ten był już wielokrotnie krytykowany. Sąd Najwyższy nie podzielił jednak tych zarzutów, stwierdzając w jednym z orzeczeń, iż spowodowana rozwojem techniki szeroka dostępność środków reprograficznych stała się czynnikiem poważnie zagrażającym interesom majątkowym twórców i wydawców.

– Ustawodawca uznał za konieczne nałożenie na przedsiębiorców, umożliwiających kopiowanie na użytek osobisty, obowiązku przekazywania części swych przychodów, za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, twórcom i wydawcom – wskazuje Ireneusz Piecuch.

Organizacje, którym należy wpłacać wymagane opłaty, zostały wskazane w rozporządzeniu ministra kultury. Są nimi w szczególności: Stowarzyszenie Autorów ZAiKS, Stowarzyszenie Artystów Wykonawców Utworów Muzycznych i Słowno-Muzycznych SAWP, Związek Producentów Audio-Video ZPAV, Stowarzyszenie Zbiorowego Zarządzania Prawami Autorskimi Twórców Dzieł Naukowych i Technicznych KOPIPOL oraz Stowarzyszenie Autorów i Wydawców „Polska Książka”.

– Roszczenie o opłaty z tytułu sprzedaży urządzeń umożliwiających kopiowanie całości lub części opublikowanego utworu przysługuje organizacjom zbiorowego zarządzania działającym na rzecz twórców lub wydawców, a nie twórcom lub wydawcom – podkreśla Iwona Pasierbiak.

Autorzy, których utwory są kopiowane na prywatny użytek, nie mają jednak prawa domagać się od takich osób wynagrodzenia. Co więcej, roszczenie nie przysługuje im także w stosunku do organizacji zbiorowego zarządzania.

– Opłaty takie stanowią w relacjach pomiędzy organizacją zbiorowego zarządzania a producentami i importerami urządzeń szczególny rodzaj obowiązkowego świadczenia, które dopiero w dalszej kolejności przypada twórcom i wydawcom – mówi Iwona Pasierbiak.

Warto pamiętać, że organizacje zbiorowego zarządzania mają prawo domagać się od producentów i importerów udzielenia informacji, a nawet udostępnienia dokumentów niezbędnych do określenia wysokości opłat.

Unijne regulacje

Zgodnie z unijną dyrektywą o prawie autorskim i prawach pokrewnych wyłączne prawo zwielokrotniania materiałów dźwiękowych, wizualnych i audiowizualnych przysługuje twórcom, artystom, wykonawcom oraz producentom. Państwa członkowskie mogą jednak zezwolić na sporządzanie kopii na użytek prywatny, pod warunkiem że osoby posiadające prawa autorskie otrzymają godziwą rekompensatę.

Orzecznictwo trybunału wpłynie na krajowe prawo autorskie

Małgorzata Zielińska | prawnik w kancelarii FKA Furtek Komosa Aleksandrowicz

Zapewne wyrok trybunału będzie miał wpływ na dotychczasową praktykę pobierania i rozliczania opłat licencyjnych. W tej chwili brak jest natomiast informacji o ewentualnych zmianach legislacyjnych w tym zakresie w naszym prawie. W konsekwencji wykładni dyrektywy dokonanej przez trybunał obecnie każdorazowe nałożenie opłaty będzie musiało być poprzedzone analizą, czy dane nośniki będą wykorzystywane przez osoby prywatne w celu wykonania kopii utworów na użytek prywatny (czy spełniony został warunek pobrania opłaty), co może rodzić problemy praktyczne.