Straż gminna

Ważnym dla bezpieczeństwa uprawnieniem samorządów gminnych jest powoływanie straży miejskich (gminnych). Formację tę powołuje rada gminy po zasięgnięciu opinii komendanta wojewódzkiego policji właściwego terytorialnie. Gminy sąsiadujące ze sobą na obszarze jednego województwa mogą zawrzeć porozumienie o utworzeniu wspólnej straży. Istnieje przy tym obowiązek ustalenia terytorialnego zasięgu działania straży, sposobu jej finansowania przez zainteresowane gminy, jak też wyznaczenia rady gminy, która nada straży regulamin i której straż będzie podlegać (art. 3 ust. 1 u.s.g.).

Zgodnie z rozporządzeniem ministra spraw wewnętrznych i administracji z 17 listopada 2003 r. w sprawie wykroczeń, za które strażnicy straży gminnych są uprawnieni do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego (Dz.U. nr 208, poz. 2026 z późn. zm.), strażnicy gminni są uprawnieni do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego za niektóre wykroczenia wskazane w tym rozporządzeniu. Wysokość tych grzywien jest ustalona w załączniku do rozporządzenia prezesa Rady Ministrów z 24 listopada 2003 r. w sprawie wysokości grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych za wybrane rodzaje wykroczeń (Dz.U. nr 208, poz. 2023 późn. zm.).

System bezpieczeństwa

Równie istotna w omawianej kwestii jest rola powiatów. Jako jednostki samorządów lokalnych mają one za zadanie organizować działania w zakresie bezpieczeństwa i porządku publicznego na administrowanym terenie, a także koordynować współdziałanie podległych im gmin. Do zadań wykonywanych przez powiat należą również zadania powiatowych służb, inspekcji i straży, które mimo że znajdują się w pionie administracji rządowej, są realizowane pod zwierzchnictwem starosty. W celu realizacji zadań starosty w zakresie zwierzchnictwa nad powiatowymi służbami, inspekcjami i strażami oraz zadań określonych w ustawach w zakresie porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli tworzone są komisje bezpieczeństwa i porządku. Ich działalność umożliwia tworzenie systemu bezpieczeństwa na poziomie lokalnym oraz ułatwia współpracę podmiotów w tym zakresie. Do zadań komisji należą:

● ocena zagrożeń porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli na terenie powiatu;

● opiniowanie pracy policji i innych powiatowych służb, inspekcji i straży, a także jednostek organizacyjnych wykonujących na terenie powiatu zadania z zakresu porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli;

● przygotowywanie projektu powiatowego programu zapobiegania przestępczości oraz porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli;

● opiniowanie projektów innych programów współdziałania policji i innych powiatowych służb, inspekcji i straży oraz jednostek organizacyjnych wykonujących na terenie powiatu zadania z zakresu porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli;

● opiniowanie projektu budżetu powiatu w zakresie porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli;

● opiniowanie projektów aktów prawa miejscowego i innych dokumentów w sprawach związanych z wykonywaniem zadań w zakresie porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli;

● opiniowanie, zleconych przez starostę, innych niż wymienione zagadnień dotyczących porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli.

Zapobieganie przestępczości

Większość z wymienionych zadań komisji to zadania opiniodawcze i oceniające. Ustawodawca przewidział tylko jedno zadanie, które ma inny charakter. Jest nim przygotowanie projektu powiatowego programu zapobiegania przestępczości oraz ochrony bezpieczeństwa obywateli i porządku publicznego. Przy jego przygotowaniu oraz wykonywaniu innych zadań komisja może współpracować z samorządami gmin z terenu powiatu, a także ze stowarzyszeniami, z fundacjami, kościołami i związkami wyznaniowymi oraz innymi organizacjami i instytucjami. Ważnym uprawnieniem jest możliwość nadania staroście – przewodniczącemu komisji bezpieczeństwa i porządku, który w celu wykonania zadań może żądać od policji oraz powiatowych służb, inspekcji i straży, a także powiatowych i gminnych jednostek organizacyjnych wykonujących zadania z zakresu porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli, dokumentów i informacji o ich pracy, z wyjątkiem akt personalnych pracowników i funkcjonariuszy, materiałów operacyjno-rozpoznawczych lub dochodzeniowo-śledczych oraz akt w indywidualnych sprawach administracyjnych. Przygotowanie projektu powiatowego programu zapobiegania przestępczości oraz ochrony bezpieczeństwa obywateli i porządku publicznego to zadanie komisji, jednak uchwalenie programu należy do wyłącznej kompetencji powiatu. Na szczeblu powiatu znajduje się również zasadniczy poziom reagowania kryzysowego.

Zarządzanie kryzysowe

Zgodnie z art. 2 ustawy z 26 kwietnia 2007 r. zarządzanie kryzysowe to działalność organów administracji publicznej będąca elementem kierowania bezpieczeństwem narodowym, która polega na zapobieganiu sytuacjom kryzysowym, przygotowaniu do przejmowania nad nimi kontroli w drodze zaplanowanych działań, reagowaniu w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowych, usuwaniu ich skutków oraz odtwarzaniu zasobów i infrastruktury krytycznej. Krajowy System Zarządzania Kryzysowego budowany jest w trzech poziomach, tj.: centralnym, wojewódzkim i lokalnym (gmina, powiat). Najszerszy zakres zadań związanych z ochroną ludności jest realizowany na terenie gminy. Organem właściwym w sprawach zarządzania w tej jednostce samorządowej jest wójt (burmistrz, prezydent miasta). Do jego zadań w szczególności należą:

● kierowanie działaniami związanymi z monitorowaniem, planowaniem, reagowaniem i usuwaniem skutków zagrożeń na terenie gminy;

● realizacja zadań z zakresu planowania cywilnego, w tym wykonywanie zaleceń do gminnego planu reagowania kryzysowego oraz opracowywanie i przedkładanie staroście do zatwierdzenia gminnego planu reagowania kryzysowego,

● zarządzanie, organizowanie i prowadzenie szkoleń, ćwiczeń i treningów z zakresu reagowania na potencjalne zagrożenia;

● wykonywanie przedsięwzięć wynikających z planu operacyjnego funkcjonowania gmin i gmin o statusie miasta;

● przeciwdziałanie skutkom zdarzeń o charakterze terrorystycznym;

● realizacja zadań z zakresu ochrony infrastruktury krytycznej.

Organem pomocniczym wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w zapewnieniu wykonywania zadań zarządzania kryzysowego jest gminny zespół zarządzania kryzysowego. Zgodnie z przyjętymi rozwiązaniami prawnymi wójt (burmistrz, prezydent miasta) zapewnia na obszarze gminy (miasta) realizację następujących zadań:

● pełnienie całodobowego dyżuru w celu zapewnienia przepływu informacji na potrzeby zarządzania kryzysowego,

● współdziałanie z centrami zarządzania kryzysowego organów administracji publicznej,

● nadzór nad funkcjonowaniem systemu wykrywania i alarmowania oraz systemu wczesnego ostrzegania,

● współpracę z podmiotami realizującymi monitoring środowiska,

● współdziałanie z podmiotami prowadzącymi akcje ratownicze, poszukiwawcze i humanitarne,

● realizację zadań stałego dyżuru na potrzeby podwyższenia gotowości obronnej kraju.