Stroną prowadzonego przez organy np. gminy, powiaty czy województwa postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny wynika z określonego przepisu prawnego odnoszącego się wprost do sytuacji danego podmiotu. Zgodnie z orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 czerwca 1998 r. (sygn. akt IV SA 2164/97) interes prawny pojawia się wówczas, gdy istnieje związek między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa polegający na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Często przepisy prawa wprost wskazują, kto ma interes prawny, a co za tym idzie, komu przysługuje przymiot strony w postępowaniu. Przykładowo zgodnie z art. 28 ust. 2 prawa budowlanego stronami w postępowaniu w sprawie pozwolenia na budowę są: inwestor oraz właściciele, użytkownicy wieczyści lub zarządcy nieruchomości znajdujących się w obszarze oddziaływania obiektu. Z kolei w wyroku z 3 kwietnia 2009 r. w (sygn. akt II OSK 485/2008) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że stroną w sprawach o zameldowanie (wymeldowanie) jest osoba, co do wymeldowania której z danego lokalu toczy się postępowanie zakończone decyzją. Inne osoby, a więc takie, którym przysługują prawa do lokalu (właściciele), nie mogą być uznawane za strony w tym postępowaniu ze względu na brak interesu prawnego.

Właściwe ustalenie, czy danemu podmiotowi przysługuje prawo strony, może mieć olbrzymie znaczenie dla toczącego się postępowania administracyjnego, chociażby w kontekście możliwości wniesienia odwołania bądź skargi do sądu administracyjnego na wydaną w tym postępowaniu decyzję. To strona co do zasady ma możliwości skarżenia decyzji i postanowień wydanych przez organ administracji publicznej.

Kto może być stroną

Stronami mogą być zatem osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne – również jednostki nieposiadające osobowości prawnej. Kodeks postępowania administracyjnego stanowi, że zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Przez zdolność prawną rozumie się powszechnie zdolność do tego, aby być w sferze prawa materialnego (np. cywilnego, administracyjnego itd.) podmiotem praw i obowiązków. Zdolność do czynności prawnych z kolei oznacza m.in. zdolność do podejmowania we własnym imieniu czynności prawnych w procesie cywilnym i w postępowaniu administracyjnym, np. składania wniosków dowodowych czy też zaskarżania wydanych decyzji. Oznacza to, że zdolność prawną w postępowaniu administracyjnym ma każdy człowiek od chwili urodzenia.

Osoby fizyczne nieposiadające zdolności do czynności prawnych działają przez swych ustawowych przedstawicieli. Natomiast strony niebędące osobami fizycznymi działają przez swych ustawowych lub statutowych przedstawicieli. Z kolei w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. W sprawach dotyczących spadków nieobjętych jako strony działają osoby sprawujące zarząd majątkiem masy spadkowej, a w ich braku – kurator wyznaczony przez sąd na wniosek organu administracji publicznej.

Gmina jako strona

Gmina podobnie jak inne osoby może być stroną w postępowania w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Będzie tak, gdy gmina będzie musiała wystąpić w sytuacji podmiotu żądającego czynności od jakiegoś organu administracji publicznej lub też gdyby ze względu na treść obowiązujących przepisów, zmuszona była wystąpić w danym stosunku administracyjnoprawnym. Inaczej mówiąc, gmina wówczas może znaleźć się w sytuacji strony na takich samych zasadach, jak np. obywatel. Przykładowo dzieje się tak, gdy gmina występuje o pozwolenia na budowę, pozwolenia wodnoprawnego czy rejestruje samochód do celów służbowych.