PROCEDURY

Podczas wykonywania działalności gospodarczej – szczególnie tej w niewielkim rozmiarze, prowadzonej jednoosobowo – mogą wystąpić sytuacje, w których przedsiębiorca chce lub jest zmuszony zawiesić na jakiś czas działalność firmy. Niesprzyjająca koniunktura gospodarcza, okresowe zaprzestanie produkcji z powodu braku zamówień, sezonowy charakter prowadzonej działalności, choroba przedsiębiorcy, problemy rodzinne czy też konieczność wyjazdu za granicę na dłuższy czas – to przyczyny, które mogą prowadzić do okresowego zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej. Powodów tych w praktyce może pojawić się tak wiele, jak wielu jest przedsiębiorców i pewnie trudno byłoby znaleźć osobę prowadzącą działalność gospodarczą, u której nigdy nie wystąpiły faktyczne przeszkody w nieprzerwanym prowadzeniu firmy, skutkujące potrzebą jej zawieszenia. Zjawisko to niewątpliwie było i jest częste w praktyce, mimo to do niedawna było pominięte przez ustawodawcę.

Zmiana przepisów

Przedsiębiorcy, którzy nie chcieli likwidować działalności, lecz zawiesić ją z zamiarem powrotu na rynek, nie mieli do tego prawnych podstaw. Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej, podobnie jak inne akty prawne, nie regulowała instytucji zawieszenia i jej wpływu na realizację przez przedsiębiorców ciążących na nich obowiązków związanych z prowadzeniem firmy. W konsekwencji, w przypadku faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności, zmuszeni oni byli ponosić wszelkie obciążenia publicznoprawne, tj. regulowanie składek ubezpieczeniowych, zdrowotnych czy podatków.

Powołując się na brak odpowiedniej regulacji prawnej, organy administracji państwowej w indywidualnych decyzjach dotyczących przedsiębiorców twierdziły, że przedsiębiorcy nie przysługuje prawo do zawieszania wykonywania działalności, lecz jedynie prawo do jej likwidacji, a złożenie oświadczenia o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej nie powoduje żadnych skutków prawnych i nie wpływa na zakres praw i obowiązków podatnika wynikających z obowiązujących przepisów. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wskazywała jedynie na możliwość zaprzestania opłacania składek na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne w okresie, w którym przedsiębiorca nie uzyskiwał przychodów.

Stan ten uległ zmianie dopiero w ubiegłym roku za sprawą ustawy z 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 141, poz. 888). Uregulowała ona jednolitą i zharmonizowaną instytucję zawieszania działalności gospodarczej.

Ponieważ zawieszenie działalności wywołuje skutki głównie na gruncie obowiązków przedsiębiorcy związanych z prawem podatkowym oraz prawem ubezpieczeń społecznych (obowiązek zapłaty zaliczek na podatek, składek na ubezpieczenia społeczne, obowiązek składania zeznań i deklaracji), ustawa z 10 lipca 2008 r. wraz z uregulowaniem instytucji zawieszenia firmy w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej wprowadziła jednocześnie odpowiednie zmiany do przepisów podatkowych oraz ubezpieczeniowych. Ustawa w zasadniczej części weszła w życie 20 września 2008 r.

SKŁADKI NA ZUS

W okresie wstrzymania aktywności firmy przedsiębiorca zwolniony jest z obowiązku składania deklaracji oraz regulowania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Składki na ubezpieczenia rentowe i emerytalne w tym okresie są dobrowolne. Przedsiębiorca nie opłaca składek na ubezpieczenie chorobowe i wypadkowe. Składka zdrowotna, podobnie jak składka na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, w okresie zawieszenia działalności ma charakter wyłącznie dobrowolny.

Niezatrudnianie pracowników

Instytucja zawieszenia działalności gospodarczej jakkolwiek szeroko zakrojona, nie ma charakteru powszechnego. Podstawowe ograniczenia dotyczą podmiotów uprawnionych oraz okresu, na który dozwolone jest czasowe zaprzestanie działalności. Podstawowa zasada regulowana w art. 14a ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej stanowi, że wykonywanie działalności gospodarczej może zawiesić wyłącznie przedsiębiorca niezatrudniający pracowników na okres od 1 miesiąca do 24 miesięcy.

Ograniczenie możliwości zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej jedynie do przedsiębiorców, którzy nie są pracodawcami, uzasadnione jest głównie tym, że ogólne zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne nie może dotyczyć składek płaconych przez pracodawców za pracowników. Tym samym powiązanie instytucji zawieszenia z całkowitym zwolnieniem z opłacania składek w okresie zawieszenia możliwe było jedynie w odniesieniu do przedsiębiorców niebędących pracodawcami. Wymóg niezatrudniania pracowników wynika również z tego, że instytucja zawieszenia działalności gospodarczej z założenia adresowana miała być do przedsiębiorców prowadzących działalność w niewielkim zakresie, głównie firm jednoosobowych. Właśnie dla indywidualnych przedsiębiorców przeszkody w nieprzerwanym prowadzeniu działalności gospodarczej w praktyce często oznaczały po prostu konieczność zamknięcia biznesu. Przez przedsiębiorcę niezatrudniającego pracowników należy rozumieć przedsiębiorcę, który nie nawiązał stosunku pracy z pracownikami w rozumieniu przepisów kodeksu pracy. Pracownikiem, zgodnie z art. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.), jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Osoba zatrudniona jest osobą pozostającą w stosunku pracy i tym samym jest stroną tego stosunku. Oznacza to, że współpraca przedsiębiorcy np. z wykonawcami w oparciu o nawiązywane umowy cywilnoprawne, tj. umowy zlecenia czy o dzieło, a także prowadzenie firmy z pomocą członków rodziny w charakterze osób współpracujących, nie wyłącza prawa przedsiębiorcy do zawieszenia działalności gospodarczej.

Przedsiębiorca spełniający warunek niezatrudniania pracowników może zawiesić firmę, bez względu na formę prawną, w jakiej prowadzona jest działalność. Wyjaśnijmy, że przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jeżeli podmioty te wykonują we własnym imieniu działalność gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Teoretycznie zatem z możliwości zawieszenia działalności gospodarczej mogą korzystać wszyscy przedsiębiorcy począwszy od jednoosobowych firm osób fizycznych, przez osobowe spółki prawa handlowego (spółka jawna, partnerska, komandytowa, komandytowo-akcyjna), skończywszy na osobach prawnych, np. spółkach kapitałowych (spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka akcyjna), fundacjach czy spółdzielniach prowadzących działalność gospodarczą. Każdy z tych przedsiębiorców – bez względu na formę prawną – jeżeli chce zawiesić działalność, musi spełniać jeden podstawowy warunek: nie może zatrudniać pracowników. Fakt ten przedsiębiorca, który zawiesza działalność, zobowiązany jest potwierdzić w pisemnym oświadczeniu.

24

Okres zawieszenia działalności

Na tyle maksymalnie miesięcy przedsiębiorca może zgłosić zawieszenie działalności gospodarczej