Nowelizacja rozporządzenia w sprawie trybu sprawowania nadzoru nad działalnością straży gminnych (miejskich) obowiązuje od 26 kwietnia. Obecnie sprawują go szefowie gmin i wojewodowie, którzy 24 grudnia 2009 r. zastąpili w tym zakresie komendanta głównego policji (dalej KGP). Nadzór wykonywany przez komendanta był kwestionowany z uwagi na brak ustrojowych zależności między KGP a samorządem gminnym. Ponad roczne funkcjonowanie nowego aparatu nadzoru ujawniło jego błędy proceduralne. Dlatego Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowiło umożliwić wojewodom skuteczniejsze wykonywanie zadań nadzorczych.

Także pracownicy cywilni

Obowiązujące do tej pory przepisy wykonawcze przewidywały, że kontrole jednostek straży gminnej przeprowadzali, na podstawie pisemnego upoważnienia wojewody i legitymacji służbowej, wyznaczeni przez komendanta wojewódzkiego (stołecznego) funkcjonariusze policji. Pomimo dużej wiedzy i doświadczenia nie mogli ich natomiast przeprowadzać cywilni pracownicy wydziałów prewencji, postępowań administracyjnych i kontroli. Nowela rozporządzenia zmienia ten stan i pozwala na wykonywanie takich czynności także pracownikom komend wojewódzkich policji. Kontrolować straże gminne mogą więc dzisiaj zespoły mieszane (funkcjonariusze policji i pracownicy cywilni policji), jak też zespoły składające się z samych policjantów lub pracowników cywilnych.

Przedstawiciele wojewody

Sprawowanie nadzoru nad strażami gminnymi przez wojewodę, przy pomocy działającego w jego imieniu komendanta wojewódzkiego policji, wiąże się z wieloma obowiązkami. Musi on oceniać prawidłowość podejmowanych przez strażnika gminnego (miejskiego) czynności służbowych, stwierdzać uchybienia, ich przyczyny, a także wskazywać zalecenia zmierzające do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości. Sprawowanie nadzoru było jednak nieco iluzoryczne, gdy wojewoda nie mógł wysyłać do udziału w czynnościach nadzorczych swoich przedstawicieli.

Zmieniły to nowe przepisy. Teraz wojewoda może skierować do kontroli jednostki straży miejskiej swojego pracownika. Musi on być upoważniony na piśmie i posiadać ważną legitymację służbową. Tacy reprezentanci mogą być obecni podczas wykonywanej przez funkcjonariusza policji lub pracownika komendy wojewódzkiej czynności kontrolnej. Pozwala to na praktyczne zapoznanie się z działalnością straży gminnych. Nowe przepisy nie pozwalają jednak na czynny udział w kontroli, a jedynie bierne towarzyszenie policjantom. Udział przedstawiciela wojewody jest fakultatywny. Oznacza to, że nie musi on uczestniczyć w każdej przeprowadzanej kontroli.