Nowe rozporządzenie, w stosunku do poprzednio obowiązujących przepisów z 2005 roku, zmienia kilka istotnych przepisów.

Dotychczasowe unormowanie stanowiące, że użycie siły fizycznej polega na doraźnym, krótkotrwałym ręcznym obezwładnieniu nieletniego, uzupełniono o regulację, która stanowi, że zadawanie uderzeń w ramach siły fizycznej dopuszczalne jest wyłącznie w celu odparcia bezpośredniego zamachu na życie lub zdrowie własne lub innych osób.

Dotychczasowe doświadczenia wskazują, że agresywne i niebezpieczne zachowanie się wychowanków powinno skutkować użyciem takich środków, które skutecznie ochraniać będą ludzkie życie i zdrowie oraz nie pozwolą na rozprzestrzenienie się zagrożenia. Jednocześnie stosowanie najsilniejszych środków z tej kategorii zarezerwowano jedynie dla szczególnych i najbardziej niebezpiecznych zagrożeń.

Izby izolacyjne

W nowych przepisach uzupełniono wymagania, jakie powinny spełniać izby izolacyjne. Pomieszczenie takie, oprócz tego że musi być dźwiękochłonne, ogrzane i oświetlone, teraz będzie także monitorowane. Rozwiązanie takie zastosowano z uwagi na to, że również w tych pomieszczeniach dochodzić może do prób samookaleczenia lub prób samobójczych. W izbach izolacyjnych umieszczani są przede wszystkim nieletni agresywni, zatem prawdopodobieństwo takich prób znacznie wzrasta – podkreślono w uzasadnieniu zmian. Monitoring niewątpliwie poprawi bezpieczeństwo w tym zakresie. Już obecnie wiele izb izolacyjnych jest monitorowanych, a doświadczenia z funkcjonowania w nich monitoringu są pozytywne i uzasadniają upowszechnienie prowadzenia takiego nadzoru.

Zmieniono dotychczasowy przepis uwzględniający łączne stosowanie wobec nieletnich dwóch środków przymusu bezpośredniego: pasa obezwładniającego i kaftana bezpieczeństwa. Ponieważ praktyczne użycie tych środków się różni, zdecydowano o ich rozdzieleniu. Czyli osobno zapisano, kiedy stosuje się założenie pasa obezwładniającego, a kiedy kaftana bezpieczeństwa.

Takie rozwiązanie sprawi, że ich użycie wobec nieletniego będzie bezpieczniejsze. Zwrócono na to uwagę w rządowym komunikacie. Jak podkreślono, jednocześnie na 8 godzin określono maksymalny czas stosowania pasa obezwładniającego i kaftana bezpieczeństwa. Taki czas powinien wystarczyć na wyciszenie agresywnego wychowanka lub podjęcie decyzji o podaniu mu leków.

Przyjęto, że protokół zastosowania środka przymusu bezpośredniego zostanie uzupełniony o informacje o dokładnej godzinie jego użycia, miejscu zastosowania i godzinie zakończenia. Ma też zawierać imię i nazwisko oraz datę urodzenia nieletniego, wobec którego zastosowano środek przymusu bezpośredniego. Takie przepisy są konieczne ze względu na konieczność ścisłego przestrzegania praw nieletnich, a temu m.in. służy precyzyjna informacja o użyciu środka przymusu bezpośredniego.

Jednocześnie dyrektora zakładu (lub ośrodka) zobowiązano do prowadzenia rejestru zastosowanych środków przymusu bezpośredniego wobec nieletniego. Rejestr ten zawierać będzie: dane osobowe nieletniego, datę, rodzaj, przyczynę oraz godzinę zastosowania i czas stosowania środka przymusu bezpośredniego. Dyrektor w ciągu 24 godzin (dotychczas 72 godziny) będzie musiał też zawiadomić odpowiednie instytucje o zastosowaniu środka przymusu bezpośredniego. Zwrócono na to m.in. uwagę w rządowej informacji (www.kprm.gov.pl).

Jak podkreślono, zgodnie z nowymi przepisami, nieletni zostanie poinformowany o przysługującym mu prawie wniesienia skargi na zastosowany wobec niego środek przymusu bezpośredniego. Taką skargę będzie mógł złożyć w ciągu 30 dni od chwili zakończenia stosowania tego środka. Uznano, że uprawnienie do wniesienia skargi powinno być ograniczone czasowo w celu wyeliminowania nadużywania tego prawa w celach innych niż związane z konkretnym zastosowaniem środka.