Obowiązująca od 5 czerwca nowelizacja ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami zmienia procedury ochrony przedmiotów szczególnie ważnych z punktu widzenia kultury. Najdalej idące są zmiany w zakresie uzyskiwania zezwoleń na wywóz takich przedmiotów poza granice Polski. Nowelizacja nakłada szereg nowych obowiązków nie tylko na właścicieli i posiadaczy przedmiotów zabytkowych, ale także na organy administracji publicznej, które będą decydowały o tym, czy dana rzecz może opuścić teren naszego kraju.

Wydawanie pozwoleń

Zgodnie z nowymi procedurami przedmioty zabytkowe wymienione w art. 51 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami mogą być czasowo wywożone za granicę, jeżeli pozwala na to ich stan zachowania. W każdym przypadku osoba fizyczna lub jednostka organizacyjna, w której posiadaniu znajduje się zabytek, będzie musiała udzielić rękojmi gwarantującej, że zabytek nie ulegnie zniszczeniu lub uszkodzeniu. Dodatkowo konieczne będzie zapewnienie, że zostanie on przywieziony do kraju przed upływem terminu ważności pozwolenia.

Niezależnie od spełnienia wymagań czasowych wywóz zabytkowego przedmiotu za granicę wymaga w zależności od sytuacji: jednorazowego pozwolenia na czasowy wywóz zabytku albo wielokrotnego pozwolenia indywidualnego bądź ogólnego na czasowy wywóz zabytku. Pozwolenie to może być wydane przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Musi ono określać m.in. rodzaj zabytku, a także termin ważności pozwolenia. Osoba, która dokonała wywozu przedmiotu zabytkowego, ma obowiązek przywiezienia go na terytorium Polski przed upływem tego terminu. Dodatkowo powinna ona powiadomić wojewódzkiego konserwatora zabytków o tym, że przywiozła przedmiot do kraju. Ma na to 14 dni od dnia upływu ważności pozwolenia. Jeżeli tego nie zrobi, to może zostać ukarana grzywną do 5 tys. zł. Na wezwanie wojewódzkiego konserwatora zabytków osoba lub jednostka organizacyjna, która wywiozła przedmiot za granicę, jest obowiązana udostępnić go konserwatorowi w celu dokonania oględzin.

Szczególne przypadki

Nawet jeżeli minister wydał pozwolenie na wywóz zabytku za granicę, to nie zawsze może on opuścić nasz kraj. Wojewódzki konserwator zabytków może cofnąć to pozwolenie. Następuje to w drodze decyzji. Takie rozstrzygnięcie służb konserwatorskich jest uzasadnione, gdy stan zachowania zabytku uległ pogorszeniu. Alternatywnie konserwator może podjąć taką decyzję, gdy wyszły na jaw nowe fakty i okoliczności świadczące o tym, że wnioskodawca nie daje rękojmi gwarantującej powrót zabytku do kraju bądź nie jest w stanie zapewnić ochrony przed jego zniszczeniem lub uszkodzeniem. O cofnięciu pozwolenia wojewódzki konserwator zabytków musi zawiadomić niezwłocznie organ administracji celnej.

Odmowa ministra

Warto również pamiętać, że nie w każdym przypadku złożenie wniosku o wydanie pozwolenia na wywóz zabytku za granicę oznacza wyrażenie zgody na jego transport. W szczególnych wypadkach minister kultury może odmówić wydania takiego pozwolenia. Taka decyzja może zapaść przede wszystkim w sytuacji, gdy zabytek posiada szczególną wartość dla dziedzictwa kulturowego.

W niektórych sytuacjach niedopuszczalne jest także wyrażenie zgody na wywóz zabytku za granicę na stałe. Dotyczy to przedmiotów zabytkowych, które są wpisane do rejestru, wchodzą w skład zbiorów publicznych lub stanowią własność Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego oraz innych jednostek organizacyjnych zaliczanych do sektora finansów publicznych. Niedopuszczalny jest także wywóz za granicę na stałe zabytków znajdujących się w inwentarzach muzeów lub narodowym zasobie bibliotecznym.