Skarga do sądu administracyjnego jest istotnym środkiem ochrony praw jednostki przed przekroczeniem władczych uprawnień nadanych jednostkom samorządu terytorialnego, działającym jako organ administracji publicznej.

Prawo to nie ma nieograniczonego charakteru. Treść przepisu art. 101 ustawy o samorządzie gminnym, wskazuje bowiem, jakim podmiotom, w jakiej formie i pod jakimi warunkami przysługuje uprawnienie do zaskarżania uchwały rady gminy lub zarządzenia. Zasady te stosuje się odpowiednio, gdy organ gminy nie wykonuje czynności nakazanych prawem albo gdy przez podejmowanie czynności prawnych lub faktycznych narusza prawa osób trzecich.

Podmioty upoważnione

W odróżnieniu od postępowania administracyjnego, w którym stroną jest każdy, kogo interesu prawnego lub uprawnienia ono dotyczy, w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 101 ustawy stroną może być jedynie podmiot, którego interes prawny lub uprawnienie zostało już naruszone. Jak wskazał WSA w Bydgoszczy w wyroku z 17 lutego 2009 r. (II SA/Bd 1011/07, Legalis), skarżący musi już w dacie wniesienia skargi legitymować się naruszonym interesem prawnym, a nie jego zagrożeniem w przyszłości. Ponadto wymagane jest, aby naruszenie to dotyczyło osoby wnoszącej skargę. Musi więc odnosić się do takiej sytuacji prawnej, którą można określić jako własną, indywidualną i konkretną danej osoby (wyrok NSA z 4 marca 2009 r., I OSK 1157/08, Legalis).

Skargę można wnieść do sądu administracyjnego w imieniu własnym lub reprezentując grupę mieszkańców gminy, którzy wyrażą na to pisemną zgodę (art. 101 ust. 2a ustawy).

Akty podlegające zaskarżeniu

Do sądu administracyjnego można zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie organu gminy podjęte w sprawach administracji publicznej. Sprawą z zakresu administracji publicznej jest akt administracyjny skierowany do mieszkańców gminy, zawierający przepisy powszechnie obowiązujące, w tym także określające zasady i ogólne czynności z zakresu zarządu majątkiem gminy adresowane do mieszkańców gminy, jak również do jej organów w celu bezpośredniego wykonywania przez gminę zadań publicznych odnoszących się do podmiotów prawa, jako członków społeczności lokalnej.

Nie mieszczą się w tym pojęciu sprawy indywidualne rozstrzygane w konkretnych sprawach w drodze decyzji administracyjnych, dotyczące imiennie oznaczonego adresata, w tym wywołujące dla niego skutki w sferze cywilnoprawnej. Na mocy bowiem przepisu art. 102 ustawy skarga w trybie art. 101 ust. 1 nie przysługuje w odniesieniu do decyzji indywidualnych w sprawach z zakresu administracji publicznej.

W przypadku władczego i jednostronnego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach indywidualnie określonego podmiotu należy zatem ustalić, czy uchwała rady gminy nie jest czasem decyzją administracyjną w rozumieniu k.p.a. (wyrok NSA ośr. zamiejscowy we Wrocławiu z 26 listopada 1991 r. Sa/Wr 1010/91, ONSA 1992/1/10).

Za niebędące sprawami z zakresu administracji publicznej uznaje się te akty organów gminy, które objęte są kognicją sądów powszechnych. Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że naruszenie interesu prawnego lub uprawnienia może być dokonane jedynie uchwałą, która weszła już w życie (por. np. postanowienie WSA w Warszawie z 3 marca 2009 r., IV SA/Wa 2015/08, Legalis).