Wprowadzenie ustawowego obowiązku składania oświadczeń majątkowych przez osoby pełniące funkcje publiczne stanowi jeden z elementów działań antykorupcyjnych podjętych przez ustawodawcę. Inne wiążą się z ograniczeniami w zakresie swobody bądź w ogóle dopuszczalności prowadzenia działalności gospodarczej, zawierania określonych przepisami umów cywilnoprawnych z organami jednostek samorządu terytorialnego, osobami prawnymi z udziałem tych jednostek czy z udziałem jednostek organizacyjnych gminy, powiatu bądź województwa.

Jak zauważył Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzji z 25 października 2005 r. (Wypych v. Polska, 2428/05, Lex nr 157749) obowiązek ten służy zapewnianiu przejrzystości lokalnych procesów politycznych. Daje także możliwość opinii publicznej zweryfikowania, czy procesy te nie są poddawane nadmiernej presji lub niewłaściwemu lobbingowi, czy też nawet otwartej korupcji.

Podmioty zobowiązane

Zgodnie z przepisami regulującymi ustrój samorządowy w Polsce do złożenia takich oświadczeń zobowiązani są radni gminy, powiatu i województwa. Taki sam obowiązek ciąży także na:

● wójcie (burmistrzu, prezydencie miasta i jego zastępcy),

● członkach zarządu powiatu i zarządu województwa,

● sekretarzu (gminy i powiatu),

● skarbniku (gminy, powiatu i województwa),

● kierowniku samorządowej jednostki organizacyjnej (gminy, powiatu, województwa),

● osobie zarządzającej i członku organu zarządzającego samorządową (gminną, powiatową, wojewódzką) osobą prawną,

● osobie wydającej decyzje administracyjne w imieniu wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa.

Zmiana stanowiska pociąga za sobą obowiązek złożenia nowego oświadczenia majątkowego, jeżeli stanowisko to mieści się w katalogu osób zobowiązanych do złożenia oświadczenia (np. gdy dotychczasowy sekretarz zostaje powołany na zastępcę wójta, to z dniem powołania powstaje obowiązek złożenia oświadczenia majątkowego, bez względu na to, jakie oświadczenia osoba ta złożyła jako sekretarz).

Kierownikiem samorządowej jednostki organizacyjnej jest na przykład dyrektor szkoły, przedszkola, biblioteki, muzeum lub innej instytucji kultury.

Wzory składanych oświadczeń określają rozporządzenia prezesa Rady Ministrów z 26 lutego 2003 r.