Obecnie na wywiezienie z kraju zabytku mającego więcej niż 55 lat, a w przypadku zabytku techniki starszego niż 25 lat, potrzebne jest pozwolenie. Proponowane przepisy ograniczają katalog zabytków, na wywóz których niezbędne będzie pozwolenie.

Projekt nowelizacji ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz zmianie niektórych innych ustaw został przedłożony przez ministra kultury i dziedzictwa narodowego Bogdana Zdrojewskiego.

W projekcie wskazano kategorie zabytków, których wywiezienie záPolski będzie wymagało jednorazowego pozwolenia na ich stały wywóz za granicę. Chodzi np. oázabytki archeologiczne mające więcej niż 100 lat i wchodzące do zbiorów archeologicznych, a także fotografie, filmy oraz ich negatywy mające więcej niż 50 lat, oáwartości większej niż 1500 euro. Będą to także książki ponad stuletnie, oáwartości przekraczającej 1500 euro.

Pozostałe zabytki będzie można wywozić bez takiego pozwolenia, pod warunkiem, że nie są to zabytki wpisane do rejestru zabytków, nie wchodzą do zbiorów publicznych, nie znajdują się wáinwentarzach muzealnych i kościelnych lub narodowym zasobie bibliotecznym.

Pozwolenia na wywóz za granicę nie będą wymagać zabytki przywiezione do Polski zákrajów Unii Europejskiej na okres nie dłuższy niż 3 lata. Jednorazowe pozwolenie na stały wywóz zabytku za granicę będzie wydawał minister kultury. Może odmówić, gdy zabytek będzie posiadał szczególną wartość dla dziedzictwa kulturowego.

Zasady czasowego wywozu zabytków za granicę nie zmienią się. Na taki przewóz będzie potrzebne pozwolenie na czasowy wywóz zabytku za granicę. Będzie je wydawał wojewódzki konserwator zabytków, który będzie mógł pozwolenie także cofnąć.

Projekt ustawy zakłada również, że jeśli zabytek będzie wywożony bez pozwolenia, to straż graniczna lub służby celne będą mogły zażądać dokumentu potwierdzającego, że nie jest ono potrzebne. Takim dokumentem będzie np. wycena zabytku wykonana przez instytucję kultury wyspecjalizowaną w opiece nad zabytkami lub rzeczoznawcę ministra kultury. Jeśli przewożący nie przedstawi takiego dokumentu, to zabytek będzie można zatrzymać do dwóch miesięcy. Po tym czasie, jeśli zostanie stwierdzone, że wywóz nie wymagał jednak pozwolenia, właściciel lub posiadacz zabytku będzie mógł się ubiegać o odszkodowanie.

Nowe przepisy rozszerzają także katalog form ochrony zabytków. Dodatkowo będą je chronić zapisy zawarte w decyzjach o: ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego,áwarunkach zabudowy, zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej lubáustaleniu lokalizacji linii kolejowej.

Dotychczas zabytki chroniono przez: wpis do rejestru zabytków, uznanie za pomnik historii, utworzenie parku kulturowego, ustalenie ochrony wámiejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.

Zgodnie z nowym prawem, obiekty znajdujące się w gminnej ewidencji zabytków będą objęte ochroną na podstawie zapisów zawartych w:ámiejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, decyzjach oáustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego i decyzjach o warunkach zabudowy.